دانشکده تربیت مربی عقیدتی سیاسی شهید محلاتی (ره) انسان پژوهی دینی 2251-6024 22 53 2025 08 23 The Factors Contributing to Human Moral Growth and Perfection As Viewed by Farabi and Allameh Tabataba’I (a Comparative Study) عوامل رشد و تعالی اخلاقی انسان: بررسی مقایسه‌ای دیدگاه فارابی و طباطبایی 65 87 723156 10.22034/ra.2025.2044737.3020 FA فرشته ابوالحسنی نیارکی دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران 0000-0003-3558-4045 صبا مطاعی کارشناسی ارشد فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران Journal Article 2024 11 01 <span style="font-family: 'Times New Roman',serif;">The present study examines the internal and external factors contributing to moral growth and perfection in the thought of Farabi and Allameh Tabataba’i. The research adopts a comparative method, aiming to describe the points of convergence and divergence between the two perspectives and, furthermore, to explain the underlying reasons for these differences based on the foundational principles of the two thinkers. The perspectives of both thinkers, in analyzing the factors of moral growth and perfection, can be attributed to an interactive theory, namely the interplay of internal and external factors. Regarding the external-social factors, the identified elements are largely similar, except that those observed in Allameh Tabataba’i’s works are more compatible with the structures of contemporary societies. Regarding the role of society in the moral perfection of individuals, Al-Farabi merely emphasized cooperation and mutual assistance among people, as social beings, as a key to ethical development, whereas Allameh Tabataba’i, going beyond this analysis, recognizes society as an entity whose identity positively or negatively influences individuals’ morality. To the extent that society, as an external factor, can prevail over intrapersonal factors and exert influence upon them. This distinction stems from the differing foundations of the two thinkers, wherein Allameh Tabataba’i’s theory of “social credits,” his contemporary analysis of “societal identity,” and his distinct ontological and psychological principles are analyzed to elucidate the reasons for this divergence in perspectives. Furthermore, the article presents the author’s comparative evaluation of the strengths and weaknesses of each theory, and reconstructs a model illustrating the reciprocal influence of internal and external factors on human moral perfection according to Allameh Tabataba’i.</span> <span lang="AR-SA" style="font-size: 13.0pt; font-family: IRLotus; color: black; mso-themecolor: text1;">پژوهش حاضر عوامل درونی و بیرونی رشد و تعالی اخلاقی در دیدگاه فارابی و محمدحسین طباطبایی را بررسی می‌کند. روش پژوهش بررسی مقایسه‌ای است؛ یعنی توصیف نقاط اشتراک و افتراق این دو دیدگاه و البته فراتر از آن، چرایی تمایزها بر اساس مبانی این دو متفکر نیز تبیین شده است. دیدگاه هر دو متفکر در تحلیل عوامل رشد و تعالی اخلاقی به نظریۀ تعاملی (یعنی تعامل عوامل درونی و بیرونی) انتساب‌پذیر است. در خصوص عوامل بیرونی‌اجتماعی، عوامل ذکرشده یکسان است، جز آنکه عواملی که طباطبایی بیان می‌کند با ساختار جوامع امروزی متلائم‌تر است. همچنین، در خصوص نقش جامعه در تعالی اخلاقی افراد، فارابی صرفاً به تعاون و همکاری افراد (به عنوان موجودی اجتماعی)، به مثابۀ رمز تعالی، اشاره کرده است، در حالی ‌که طباطبایی، فراتر از این تحلیل، با پذیرش هویت جامعه، جامعه را همچون یک واحد، در اخلاقیات افراد به صورت مثبت یا منفی دخیل می‌داند، تا جایی که حتی جامعه، به عنوان عامل بیرونی، بر عوامل درون‌فردی غلبه می‌کند و آن را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این تمایز به دلیل مبانی مختلف این دو متفکر است که نظریۀ «اعتبارات اجتماعی» طباطبایی و تحلیل امروزی «هویت جامعه» نزد وی، و مبانی هستی‌شناختی و علم‌النفسی متفاوت او، در تبیین چرایی این تفاوت دیدگاه تحلیل شده است. همچنین، داوری خود دربارۀ برتری‌ها و نواقص هر یک از دیدگاه‌ها را به صورت مقایسه‌ای بیان کرده و مدل فرآیند تأثیر و تأثر عوامل درونی و بیرونی بر تعالی اخلاقی انسان نزد طباطبایی را بازسازی کرده‌ایم.</span> https://raj.smc.ac.ir/article_723156_915faaf9c3fe5db0c5a8d689b8d12dbd.pdf