دانشکده تربیت مربی عقیدتی سیاسی شهید محلاتی (ره) انسان پژوهی دینی 2251-6024 22 54 2026 02 20 Relativity and the Theory of I`tibariat; A Solution for the Challenge of Moral Relativism of The Theory of I`tibaryat in the Light of Reflection on the Anthropological Aspect of The Theory نسبیت و نظریه اعتباریات؛ برون‌رفت از چالش نسبی‌گرایی اخلاقی نظریۀ اعتباریات در پرتو تأمل در بعد انسان‌شناختی این نظریه 73 95 737054 10.22034/ra.2025.2064541.3079 FA محمدجواد باقری دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران. 0009-0004-3163-3326 حسین هوشنگی استاد گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران 0000-0003-3495-9589 Journal Article 2025 07 01 Allameh Tabatabaei's theory of I`tibaryat is one of his most important philosophical innovations. The way Allameh views I`tibaryat, and especially the two I`tibars of goodness and ugliness, has led to the assumption that this theory leads to moral relativism. For this reason, some scholars have sought to respond to the challenge of relativism in this theory. Some of the responses distance from the theory, while others have been seriously criticized. By reflecting on the anthropological dimension of the theory of I`tibaryat and also considering the anthropology of the late Allamah Tabataba'i - which is derived from a comprehensive perspective that goes beyond the theory of I`tibaryat and is based on his divine wisdom - it becomes clear that human truth has a single origin, and a specific perfection, and goal, and that man`s ability of making mental consideration is only related to the earthly world, which is in the middle of the human path. Given that I`tibaryat have real effects, it is possible to judge different I`tibaryat in terms of bringing them closer or putting them further away to the goal of human truth, which is the state of human perfection (the state of guardianship). This possibility of judgment, which is provided by considering the effects of I`tibaryat for actualizing human developmental potential, frees this theory from the accusation of various relativism and, in addition to being more consistent with the theory of I`tibaryat, avoids literature that is itself based on I`tibaryat and norms. نظریۀ اعتباریات علامه طباطبایی (ره) یکی از مهم‌ترین نوآوری‌های فلسفی ایشان است. نوع نگاهی که علامه به اعتباریات و خصوصاً دو اعتبار حسن و قبح دارد، منجر به این گمان شده است که این نظریه به نسبیت اخلاقی منجر می‌شود. به همین سبب برخی از اندیشمندان درصدد پاسخ به چالش نسبی‌گرایی این نظریه برآمدند. برخی از پاسخ‌ها از خود نظریۀ اعتباریات فاصله گرفته و به برخی دیگر انتقادات جدی وارد است. با تأمل در بعد انسان‌شناختی نظریۀ اعتباریات و همچنین با نظر به انسان‌شناسی علامه طباطبایی(ره) - که برآمده از نگاهی جامع و فراتر از نظریۀ اعتباریات و مبتنی بر حکمت الهی ایشان است - مشخص می‌شود که حقیقت انسانی مبدئی واحد و کمال و غایتی مشخص دارد و اعتبارسازی انسان تنها مربوط به عالم دنیا است که در میانۀ مسیر انسان قرار دارد. با توجه به آنکه اعتبارات دارای آثار حقیقی‌اند، می‌توان اعتبارات مختلف را در نسبت رساندن (یا نزدیک‌کردن) و نرساندن. (یا دورکردن) به غایت حقیقت انسانی که مقام کمال انسانی (مقام ولایت) است قضاوت نمود. این امکان قضاوت که با در نظر گرفتن آثار اعتبارات برای بالفعل کردن استعداد تکوینی انسان فراهم شده است، این نظریه را از اتهام انواع نسبی‌گرایی می‌رهاند و علاوه بر آنکه با نظریۀ اعتباریات متناسب‌تر است از ادبیاتی که خود مبتنی بر اعتبارات و هنجارمحور است احتراز می‌نماید.

https://raj.smc.ac.ir/article_737054_e0be33d3e3ce8cbd711be733db209e81.pdf