دانشکده تربیت مربی عقیدتی سیاسی شهید محلاتی (ره) انسان پژوهی دینی 2251-6024 22 54 2026 02 20 Formulation of the Process of Social Action Based on the Theory of Operant Dominance from the Perspective of Seyyed Mohammad Baqir Sadr صورت‌بندی فرآیند کنش اجتماعی مبتنی بر نظریه تسلّط عامل از منظر سیدمحمدباقر صدر 5 25 737048 10.22034/ra.2026.2079036.3125 FA سیده حوراء موسوی دانشجوی دکتری رشته فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه امام صادق، تهران، ایران رضا اکبری استاد گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه امام صادق، تهران، ایران 0000-0002-5231-7849 مجتبی مصباح دانشیارگروه فلسفه، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران مجید احسن استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه امام صادق، تهران، ایران Journal Article 2025 11 28 This article seeks to formulate the process of social action based on the views of Seyyed Mohammad Baqir Sadr and the application of the analytical-descriptive method. For this purpose, regarding Sadr's views, the concepts of "fa`iliyyat bi-alsaltanah", "operant dominance", "social context as a material cause", "preferential logic", etc. have been explained. The method of the study is descriptive-analytical. Since the treatise has intended to formulate a theory whose components exist scatteredly in the works of Shahid Sadr, it first comes to the position of exploring these components, after enumerating the components of the theory, the process of formulating social action, and the algorithm of the theory are presented. The findings of this study show that by presenting the theory of dominance and excluding the actor from the framework of cause-effect necessity, Sadr considers the factors affecting action to be non-deterministic. According to his view, social action can be explained with a five-part algorithm whose components are not in the form of a linear and necessary chain, but in the form of a nonlinear and interactive network. The components of this algorithm are: a set of reasons for action, the creation of probable tendencies with unequal weights, the exercise of the actor's capacity, the formation of intention, and finally the performance of the action with the actor's dominance. In this chain, the actor makes a free and probable choice by taking advantage of the structured capacity of the social context (including subjective and intersubjective elements) and by exercising his control and sovereignty. این مقاله درصدد است با اتکا به آرای سید محمدباقر صدر و کاربست روش تحلیلی - توصیفی فرایند کنش اجتماعی را صورت‌بندی نماید. بدین منظور، با نگاهی به دیدگاه‌های شهید صدر، مفاهیمی همچون «فاعلیت بالسلطنه»، «تسلط عامل»، «زمینه جامعه به‌مثابه علت مادی»، «منطق ترجیحی» و... تبیین شده‌اند. ازآنجایی‌که رساله در مقام صورت‌بندی نظریه‌ای است که مؤلفه‌های آن به‌صورت پراکنده در آثار شهید صدر وجود دارد، ابتدا در مقام اکتشاف این مؤلفه‌ها برمی‌آید، پس از احصای مؤلفه‌های نظریه، فرایند کنش اجتماعی صورت‌بندی، و الگوریتم نظریه ارائه می‌شود. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که شهید صدر با ارائه نظریه سلطنت، و خارج‌دانستن کنشگر از چارچوب ضرورت علّی - معلولی، عوامل مؤثر بر کنش را غیرتعین‌گرا می‌داند. با توجه به دیدگاه ایشان می‌توان کنش اجتماعی را با الگوریتمی پنج‌بخشی که مؤلّفه‌های آن نه به‌صورت زنجیره‌ای خطی و ضروری، بلکه در قالب شبکۀ غیرخطی و تعاملی قرار دارند، تبیین کرد. مؤلّفه‌های این الگوریتم عبارت‌اند از: مجموعه دلایل عمل، ایجاد گرایش‌های احتمالی با وزن‌های نامساوی، اعمال ظرفیت کنشگر، تشکیل قصد و نهایتاً انجام عمل با تسلط کنشگر. در این زنجیره، کنشگر با بهره‌گیری از ظرفیت ساختاریافتۀ زمینۀ جامعه (شامل عناصر ذهنی و بین‌الاذهانی) و با اعمال کنترل و سلطنت خویش، به انتخاب آزادانه و احتمالی دست می‌زند.

https://raj.smc.ac.ir/article_737048_77c4594d214c289644c474258d39961f.pdf

دانشکده تربیت مربی عقیدتی سیاسی شهید محلاتی (ره) انسان پژوهی دینی 2251-6024 22 54 2026 02 20 A Comparative Study of the Educational Application of the Principle of Freedom in Islamic Progress and Modern Development Relying on Islamic Thought بررسی تطبیقی کاربست تربیتی اصل آزادی در پیشرفت اسلامی و توسعه مدرن بر اساس اندیشه اسلامی 27 49 737047 10.22034/ra.2026.2006290.2897 FA فاطمه سادات هاشمیان استادیار گروه آموزشی معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان،تهران ایران محمد علی قادری دانش‌آموخته رشته فقه و مبانی حقوق. دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم، قم ایران. Journal Article 2023 07 05 Freedom is one of the most fundamental human rights and needs that both Islam and Western schools have valued and is at the forefront of human needs. However, Islamic and Western thought do not have the same view of this category, and the principle of freedom has a different educational application in terms of definition, nature, goals, and dimensions in these two thoughts. The purpose of this research is a comparative study of the educational application of the principle of freedom in the basic areas of Islamic progress and modern development. This research, with an analytico-comparative method and using library data, showed that the application of freedom in Islamic progress consists of the value of man and the possibility of his education, growth, and exaltation. In addition, this anthropological principle also proves the moral and civil responsibility of man in society. While liberal freedom has devalued the concept of humanity and the lack of assumption of human dignity in modernism, and has changed the concept of spirituality as the most important aspect of character and morality, and in the area of action and behavior, it has also caused the economy to be free from any moral and human constraints. By comparing the educational application of the principle of freedom in various areas of Islamic progress and modern development, it can be concluded that the modern world has not been able to bring happiness in both this world and the hereafter for humans, while the theory of Islamic progress, which is derived from the religious foundations and theoretical principles of Islam, is in line with the education and elevation of humans and the realization of a good life and ensuring a happy and enjoyable life in this world and the hereafter for humans. آزادی یکی از اساسی‌ترین حقوق و نیازهای انسان است که هم اسلام و هم مکاتب غربی به آن بها داده و در صدر نیازهای بشری واقع شده است؛ لکن اندیشه اسلامی و غربی نگاه یکسانی به این مقوله ندارند و اصل آزادی دارای کاربست تربیتی متفاوتی به لحاظ تعریف، ماهیت، اهداف و ابعاد در این دو تفکر است. هدف از این پژوهش، بررسی تطبیقی کاربست تربیتی اصل آزادی در ساحات اساسی پیشرفت اسلامی و توسعه مدرن است. این تحقیق که به روش تحلیلی - تطبیقی و با کمک داده‌های کتابخانه‌ای انجام پذیرفته، نشان داد که کاربست آزادی در پیشرفت اسلامی عبارت است از ارزشمندی انسان و امکان تربیت و رشد و تعالی او. به‌علاوه این اصل انسان‌شناختی، مسئولیت اخلاقی و مدنی انسان در اجتماع را نیز اثبات می‌نماید. در حالی که آزادی لیبرالیستی سبب بی‌ارزش شدن مفهوم انسانیت و عدم فرض کرامت انسانی در مدرنیسم شده و مفهوم معنویت به‌عنوان مهم‌ترین ساحت منشی و اخلاقی را تغییر داده و در ساحت کنش و رفتار نیز سبب آزاد بودن اقتصاد از هرگونه قید اخلاقی و انسانی گردیده است. با مقایسه تطبیقی کاربست تربیتی اصل آزادی در ساحات متعدد پیشرفت اسلامی و توسعه مدرن، این نتیجه استنباط می‌شود که دنیای مدرن نتوانسته سعادت توأمان دنیا و آخرت را برای انسان‌ها به همراه آورد، در حالی که نظریه پیشرفت اسلامی که برآمده از مبانی دینی و اصول نظری اسلام است در راستای تربیت و تعالی بشر و تحقق حیات طیبه و تأمین زندگی سعادتمندانه و گوارای دنیا و آخرت برای بشر است.

https://raj.smc.ac.ir/article_737047_2249ffe26b51043b8f9ffde31f85d280.pdf

دانشکده تربیت مربی عقیدتی سیاسی شهید محلاتی (ره) انسان پژوهی دینی 2251-6024 22 54 2026 02 20 Neo-Sadraian Reengineering of the Soul-Body Relationship Based on the Personal Unity of Existence بازمهندسی نوصدرایانه از رابطه نفس و بدن بر اساس وحدت شخصیه وجود 51 72 737052 10.22034/ra.2025.2054357.3052 FA رضا حقیقی گروه حکمت و فلسفه، دانشکده الهیات و معارف اسلامی شهید مطهری، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران 0009-0004-8876-8109 سیدمرتضی حسینی شاهرودی گروه حکمت و فلسفه، دانشکده الهیات و معارف اسلامی شهید مطهری، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران 0000-0003-2451-9088 Journal Article 2025 02 25 Although the duality of soul and body was established by philosophers before Sadra and still remains in the minds of the general public, the solid foundations that Sadra left in his psychology have forced almost all philosophers of the present era to deny this duality; however, a kind of dualism is still observed. It seems that Mulla Sadra's famous view, namely the union of soul and body, is a justified view in describing their relationship; however, the final view of Sadra al-Mutuallihin in ontology, namely the theory of the personal unity of existence, requires that we justify and interpret all issues of transcendental wisdom, including the issue of the soul and issues related to it, based on this view, which is considered one of the innovations of the present article in terms of approach. In this article, the relationship between the soul and the body in the eyes of Islamic philosophers is divided into two general categories: dualism and monism. Then, in the monism perspective, which refers to the perspective of the followers of transcendental wisdom, the views are categorized into two groups: those who advocate the "unity of the soul and the body" and those who advocate the "oneness of the soul and the body." The contents of the last section show that there is abundant evidence that the monistic perspective is justified. The content innovations of the article, which are considered to be the content representation of the relationship between the soul and the body based on the monistic perspective, include: 1) Constructing the oneness of the soul and the body based on the definition of the body as an act of the soul itself; 2) Determining a norm for recognizing the real body as an object for the soul to be ruled over by analyzing the concept of ruling; 3) Presenting a ruling interpretation of the oneness of the soul and the body from the perspective of the oneness of the body's state of being body with the ruling function of the soul; 4) Presenting an anti-materialistic interpretation of the oneness of the soul and the body based on the theory of the physicality of the soul and the analytical duality between matter and form. اگرچه دوگانگی نفس و بدن نزد جمهور فلاسفه پیش از صدرا و همچنان در اذهان عامه مردم رسوب‌کرده، مبانی مستحکمی که صدرا در نفس‌شناسی خود بر جای گذاشت، قریب به‌اتفاق فیلسوفان عصر حاضر را ناگزیر از نفی این دوگانگی کرده است؛ اما همچنان نوعی دوگانه‌انگاری مشاهده می‌شود. به نظر می‌رسد دیدگاه مشهور ملاصدرا یعنی ترکیب اتحادی نفس و بدن، دیدگاهی موجّه در توصیف رابطه آنها باشد؛ اما دیدگاه نهایی صدرالمتألهین در هستی‌شناسی یعنی نظریه وحدت شخصی وجود ایجاب می‌کند که همه مسائل حکمت متعالیه، ازجمله مبحث نفس و مسائل مرتبط با آن را مبتنی بر این دیدگاه توجیه و تفسیر کنیم که این از نوآوری‌های مقاله حاضر در مقام رویکرد محسوب می‌شود. در این مقاله، ارتباط نفس و بدن نزد فلاسفه اسلامی در دو دسته کلی دوگانه‌انگاری و یگانه‌انگاری آمده، سپس در دیدگاه یگانه‌انگاری که اشاره به نگاه پیروان حکمت متعالیه دارد، نظرات در دو گروه قائلان به «اتحاد نفس و بدن» و قائلان به «وحدت نفس و بدن» دسته‌بندی شده است. مطالب بخش اخیر نشان می‌دهد قرائن فراوانی بر موجّه بودن دیدگاه وحدت‌گرا وجود دارد. نوآوری‌های محتوایی مقاله که بازنمایی محتوایی رابطه نفس و بدن بر اساس دیدگاه وحدت‌گرا محسوب می‌شوند، عبارت‌اند از: ۱) برساخت وحدت نفس و بدن مبتنی بر تعریف بدن به فعل بالذات نفس؛ ۲) تعیین شاخص برای تشخیص بدن حقیقی به‌عنوان متعلق تصرف نفس به کمک تحلیل مفهوم تصرف؛ ۳) ارائه تفسیری حکمرانانه از وحدت نفس و بدن از مدخل عینیت بدنیت بدن با ربوبیت و مدیریت نفس ۴) ارائه تفسیری ضد مادی (ضد ماتریالیستی) از وحدت نفس و بدن مبتنی بر نظریه جسمانیة الحدوث بودن نفس و کثرت تحلیلی بین ماده و صورت.

https://raj.smc.ac.ir/article_737052_2374630bbb67a44e2714a100d842ed90.pdf

دانشکده تربیت مربی عقیدتی سیاسی شهید محلاتی (ره) انسان پژوهی دینی 2251-6024 22 54 2026 02 20 Relativity and the Theory of I`tibariat; A Solution for the Challenge of Moral Relativism of The Theory of I`tibaryat in the Light of Reflection on the Anthropological Aspect of The Theory نسبیت و نظریه اعتباریات؛ برون‌رفت از چالش نسبی‌گرایی اخلاقی نظریۀ اعتباریات در پرتو تأمل در بعد انسان‌شناختی این نظریه 73 95 737054 10.22034/ra.2025.2064541.3079 FA محمدجواد باقری دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران. 0009-0004-3163-3326 حسین هوشنگی استاد گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران 0000-0003-3495-9589 Journal Article 2025 07 01 Allameh Tabatabaei's theory of I`tibaryat is one of his most important philosophical innovations. The way Allameh views I`tibaryat, and especially the two I`tibars of goodness and ugliness, has led to the assumption that this theory leads to moral relativism. For this reason, some scholars have sought to respond to the challenge of relativism in this theory. Some of the responses distance from the theory, while others have been seriously criticized. By reflecting on the anthropological dimension of the theory of I`tibaryat and also considering the anthropology of the late Allamah Tabataba'i - which is derived from a comprehensive perspective that goes beyond the theory of I`tibaryat and is based on his divine wisdom - it becomes clear that human truth has a single origin, and a specific perfection, and goal, and that man`s ability of making mental consideration is only related to the earthly world, which is in the middle of the human path. Given that I`tibaryat have real effects, it is possible to judge different I`tibaryat in terms of bringing them closer or putting them further away to the goal of human truth, which is the state of human perfection (the state of guardianship). This possibility of judgment, which is provided by considering the effects of I`tibaryat for actualizing human developmental potential, frees this theory from the accusation of various relativism and, in addition to being more consistent with the theory of I`tibaryat, avoids literature that is itself based on I`tibaryat and norms. نظریۀ اعتباریات علامه طباطبایی (ره) یکی از مهم‌ترین نوآوری‌های فلسفی ایشان است. نوع نگاهی که علامه به اعتباریات و خصوصاً دو اعتبار حسن و قبح دارد، منجر به این گمان شده است که این نظریه به نسبیت اخلاقی منجر می‌شود. به همین سبب برخی از اندیشمندان درصدد پاسخ به چالش نسبی‌گرایی این نظریه برآمدند. برخی از پاسخ‌ها از خود نظریۀ اعتباریات فاصله گرفته و به برخی دیگر انتقادات جدی وارد است. با تأمل در بعد انسان‌شناختی نظریۀ اعتباریات و همچنین با نظر به انسان‌شناسی علامه طباطبایی(ره) - که برآمده از نگاهی جامع و فراتر از نظریۀ اعتباریات و مبتنی بر حکمت الهی ایشان است - مشخص می‌شود که حقیقت انسانی مبدئی واحد و کمال و غایتی مشخص دارد و اعتبارسازی انسان تنها مربوط به عالم دنیا است که در میانۀ مسیر انسان قرار دارد. با توجه به آنکه اعتبارات دارای آثار حقیقی‌اند، می‌توان اعتبارات مختلف را در نسبت رساندن (یا نزدیک‌کردن) و نرساندن. (یا دورکردن) به غایت حقیقت انسانی که مقام کمال انسانی (مقام ولایت) است قضاوت نمود. این امکان قضاوت که با در نظر گرفتن آثار اعتبارات برای بالفعل کردن استعداد تکوینی انسان فراهم شده است، این نظریه را از اتهام انواع نسبی‌گرایی می‌رهاند و علاوه بر آنکه با نظریۀ اعتباریات متناسب‌تر است از ادبیاتی که خود مبتنی بر اعتبارات و هنجارمحور است احتراز می‌نماید.

https://raj.smc.ac.ir/article_737054_e0be33d3e3ce8cbd711be733db209e81.pdf

دانشکده تربیت مربی عقیدتی سیاسی شهید محلاتی (ره) انسان پژوهی دینی 2251-6024 22 54 2026 02 20 A New and Critical Interpretation of the Nature of "Matter" in Philosophy on the Basis of Inner Interpretation of the Story of the Fall of Adam from the Perspective of Allama Tabatabai تقریری انتقادی از حقیقت «ماده» در مباحث فلسفی بر اساس تفسیر انفسی ماجرای هبوط حضرت آدم (علیه السلام) از منظر علامه طباطبایی 97 121 737056 10.22034/ra.2025.2052718.3048 FA ابراهیم خانی استادیار گروه فرهنگ و تمدن دانشکده فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق، تهران، ایران 0000-0002-3556-7133 Journal Article 2025 02 05 This article attempts to present a new and critical interpretation of the controversial issue of matter in philosophy with an inner interpretation approach. In this interpretation, by reflecting on the spirit of the meaning of the story of the fall of Adam from the perspective of Allama Tabatabai, it becomes clear that the cause of Adam's fall to the world of matter, or essentially the cause of the emergence of the world of matter, is the belonging, confinement, and entanglement of a superior existential level in a subordinate existential level. In this self-interpretation, whenever a superior and abstract existential level, neglecting the covenant of Lordship, descends from its absolute and existential consciousness to a consciousness confined in a subordinate essential determination, material consciousness and, as a result, a material world emerges. In this article, after a detailed explanation of this claim using an analytical-philosophical method, more than seven of the most important rulings that the sages have stated for matter have been critically re-examined based on this reading in order to show how much more capable this interpretation is in explaining the rulings of matter in a clear and demonstrative manner and can resolve important ambiguities that arise in the origin of the existence of matter and its rulings. In addition, in the final sections of the article, it was shown that this psychological interpretation of matter, unlike the famous outer interpretation, has a very close connection with the system of Islamic knowledge and can enhance the philosophical understanding of some religious knowledge. در این مقاله تلاش شده تا با رویکردی انفسی، تقریری نوین و انتقادی از موضوع بحث‌برانگیز ماده در فلسفه ارائه گردد. در این تقریر با تأمل در روح معنای ماجرای هبوط آدم (ع) از منظر علامه طباطبایی روشن می‌گردد که عامل هبوط آدم (ع) به عالم ماده و یا اساساً عامل پیدایش عالم ماده، تعلق، محصور شدن و گرفتاری یک‌مرتبه وجودی برتر در مرتبه مادون وجودی است. در این تقریر انفسی هرگاه یک‌مرتبه وجودی برتر و مجرد با غفلت از عهد ربوبی از وجدان اطلاقی و وجودی خود به وجدانی محصور در یک تعین ماهوی مادون تنزل یابد وجدان مادی و در نتیجه عالمی مادی ظهور می‌یابد. در این مقاله پس از تشریح تفصیلی این مدعا با روش تحلیلی - فلسفی، در بیش از هفت فرع مهم‌ترین احکامی که حکما برای ماده بیان نموده‌اند؛ بر اساس این خوانش مورد بازخوانی انتقادی قرار گرفته تا نشان داده شود این تقریر چقدر در توضیح شفاف و برهانی احکام ماده توانمند‌تر است و می‌تواند ابهامات مهمی را که در اصل وجود ماده و احکام آن مطرح است مرتفع نماید. بعلاوه در فروع پایانی مقاله نشان داده شد که این تقریر انفسی از ماده برخلاف تقریر آفاقی مشهور، پیوند بسیار وثیقی با منظومه معارف اسلامی دارد و می‌تواند فهم فلسفی از برخی معارف دینی را ارتقاء بخشد.

https://raj.smc.ac.ir/article_737056_e9441c04e6786e18784285b6bf974098.pdf

دانشکده تربیت مربی عقیدتی سیاسی شهید محلاتی (ره) انسان پژوهی دینی 2251-6024 22 54 2026 02 20 The Nature of Language and Its Relationship with Politics in Gadamer's Thought and Its Criticism from the Perspective of Nahjul-Balagha ماهیّت زبان و رابطه آن با سیاست در اندیشه گادامر و نقد آن از منظر نهج‌البلاغه 123 146 723158 10.22034/ra.2025.2048010.3036 FA حمزه عالمی چراغعلی استادیار گروه علوم سیاسی و روابط بین المل، دانشگاه علوم اسلامی شهید محلاتی(ره)، قم، ایران. Journal Article 2024 12 12 The centrality of language in twentieth-century philosophical thought and its determining position in Gadamer's philosophical hermeneutics, and on the other hand, the reliance of political pluralism on Gadamerian hermeneutics, make it important to examine language and politics in Georg Gadamer's thought and criticize it based on religious teachings. With this aim, the present research examines Gadamer's ontological approach to language and its relationship with politics, and then extracts the importance of language in Imam Ali's (a) words in Nahjul-Balagha, its meanings and themes, and addresses the desirable relationship between language and politics from the perspective of Nahjul-Balagha. This study questions the relationship between truth and language in Gadamer's thought and the opposition of the continuous renewal of human existence that Gadamer sees in language from the perspective of Nahj al-Balagha, and presents the desired language and its relationship with politics from the perspective of Nahj al-Balagha. The results are expressive that Nahj al-Balagha, in agreement with Gadamer, does not silence thinking about language, but considers it a wonderful power, thinks about the situation of the absence of language, that is, silence, and expresses the relationship of silence with the nature of human existence, and at a higher level than Gadamer's thought, it provides the possibility of an ontological view of language and places it in a position for thought and intellectual renewal, and by giving authenticity to truth, it connects any reflection on language with a view to truth, honesty, and action. مرکزیّت زبان در تفکر فلسفی قرن بیستم و جایگاه تعیین‌کننده آن در هرمنوتیک فلسفی گادامر و از آن طرف اتکای کثرت‌گرایی سیاسی به هرمنوتیک گادامری، بررسی زبان و سیاست در اندیشه گئورک گادامر و نقد آن بر مبنای آموزه‌های دینی را مهم می‌نماید. پژوهش پیش‌رو با این هدف رویکرد هستی‌شناسانه گادامر به زبان و رابطه آن با سیاست را بررسی می‌کند و سپس اهمیّت زبان در کلام امام علی (ع) در نهج‌البلاغه و معانی و مضامین آن را استخراج کرده و به رابطه مطلوب زبان با سیاست از دیدگاه نهج‌البلاغه پرداخته است. این بررسی رابطه حقیقت و زبان در اندیشه گادامر و تقابل نوشوندگی مداوم هستی انسانی که گادامر در زبان می‌بیند را با حقیقت از منظر نهج‌البلاغه به پرسش می‌گیرد و زبان مطلوب و رابطه آن با سیاست را از دیدگاه نهج‌البلاغه ارائه می‌دهد. نتایج حاصل، بیانگر این است که نهج‌البلاغه در موافقت با گادامر، اندیشیدن به زبان را خاموش نکرده، آن را قوّه‌ای شگرف می‌داند، به موقعیّت فقدان زبان، یعنی سکوت می‌اندیشد و نسبت سکوت را با چگونگی هستن انسان بیان می‌دارد و در سطحی بالاتر از اندیشه گادامر هم امکان نگرش هستی‌شناسانه به زبان را فراهم می‌کند و آن را به مقامی جهت تفکر و نوشوندگی فکری قرار می‌دهد و هم با اصالت‌دادن به حقیقت، هرگونه تأمل در باب زبان را با نگاه به حقیقت، صداقت و عمل پیوند می‌دهد.

https://raj.smc.ac.ir/article_723158_7cb0403a03633251625024daf61db2fc.pdf

دانشکده تربیت مربی عقیدتی سیاسی شهید محلاتی (ره) انسان پژوهی دینی 2251-6024 22 54 2026 02 20 A Comparative Study of Sensory Perception from the Perspectives of Merleau-Ponty and Mulla Sadra (The Lived Body and the Levels of Knowledge) مقایسه تطبیقی ادراک حسی از منظر مرلوپونتی و ملاصدرا (بدن زیسته و مراتب علم) 147 171 737132 10.22034/ra.2025.2060874.3068 FA هادی محیطی حوزه علمیه قم / دانشگاه علامه طباطبایی احمدعلی حیدری دانشگاه علامه طباطبایی محمدمهدی شهریاری نسب حوزه علمیه قم Journal Article 2025 05 17 This study compares and analyzes the perspectives of Maurice Merleau-Ponty, the French phenomenological philosopher, and Sadr al-Din Muhammad ibn Ibrahim Shirazi (Mulla Sadra), the founder of Transcendental Wisdom, on sensory perception. Both philosophers share important points in common, transcending the traditional mind-object dichotomy and emphasizing the central role of the body/soul in understanding sensory perception. However, this study argues that their fundamental philosophical frameworks—existential phenomenology focused on the lived body and the pre-reflective lifeworld in Merleau-Ponty, and Transcendental Wisdom emphasizing the gradational unity of being, the levels of the soul, and the transcendental goal of knowledge in Mulla Sadra—lead to profound differences in explaining the nature, origin, and goal of sensory perception. Merleau-Ponty considers perception to be the fundamental mode of being-in-the-world and the direct encounter of the lived body with the sensible world, while Mulla Sadra considers sensory perception to be the lowest level of the soul's path of perfection towards abstract worlds and, ultimately, the intuition of rational truths through communication with the active intellect. This article, while highlighting these differences and commonalities, contributes to the enrichment of cross-cultural dialogue in philosophy. این پژوهش به مقایسه و تحلیل تطبیقی دیدگاه‌های موریس مرلوپونتی، فیلسوف پدیدارشناس فرانسوی، و صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی (ملاصدرا)، بنیان‌گذار حکمت متعالیه، دربارۀ ادراک حسی می‌پردازد. هر دو فیلسوف، با عبور از دوگانگی‌های سنتی ذهن و عین و تأکید بر نقش محوری بدن/نفس در فهم ادراک حسی، نقطۀ اشتراک مهمی دارند. با این حال، این پژوهش استدلال می‌کند که چارچوب‌های فلسفی بنیادین آنها - پدیدارشناسی وجودی متمرکز بر بدن زیسته و جهانِ زیستِ پیشاتأملی در مرلوپونتی، و حکمت متعالیه با تأکید بر وحدت تشکیکی وجود، مراتب نفس و غایت استعلایی علم در ملاصدرا - منجر به تفاوت‌های عمیقی در تبیین ماهیت، منشأ و غایت ادراک حسی می‌شود. مرلوپونتی ادراک را نحوۀ بنیادینِ بودن - در - جهان و مواجهه بی‌واسطۀ بدن زیسته با جهان محسوس می‌داند، حال‌آنکه ملاصدرا ادراک حسی را پایین‌ترین مرتبه از سیر استکمالی نفس به‌سوی عوالم مجرد و در نهایت، شهود حقایق عقلی به‌واسطهٔ ارتباط با عقل فعال تلقی می‌کند. این مقاله ضمن برجسته‌سازی این تفاوت‌ها و اشتراکات، به غنای گفت‌وگوی میان‌فرهنگی در فلسفه کمک می‌کند.

https://raj.smc.ac.ir/article_737132_60c24200e258867fc3dbc51862246e2e.pdf

دانشکده تربیت مربی عقیدتی سیاسی شهید محلاتی (ره) انسان پژوهی دینی 2251-6024 22 54 2026 02 20 A New Reading of Freud's Perspective on the Importance of Time and Responsibility in Individual Development from an Islamic Perspective خوانشی نو از دیدگاه فروید در باب اهمیت زمان و مسئولیت در رشد فردی با نگاهی اسلامی 173 194 737129 10.22034/ra.2025.2049901.3041 FA معصومه اسمعیلی استاد تمام گروه مشاوره، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران. فاطمه قاسمی نیائی دکتری مشاوره، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران Journal Article 2025 01 05 Understanding the ontology and anthropology of each school can familiarize us with the depth of each thinker's viewpoint and reveal its degree of conformity or fundamental contradictions in its application and implementation in any society. Therefore, the aim of the present study was to understand Freud's ontology and anthropology as a central perspective in the field of psychotherapy and to examine the degree of its conformity and contradiction with the Islamic thoughts of the Iranian-Islamic society. The method of this study was to use Schleiermacher's classical hermeneutics, which can achieve an interpretation beyond the author with an objective view and free from misunderstanding. Such an interpretation can be calculated through two grammatical and psychological methods in dealing with the text, while using inductive and deductive logic. The findings of this study showed that Freud finds the world in the process of tension and removing tension, and that man, as a part of existence, has life and death instincts that provide the need for tension and rmoving tension in him in line with harmony with existence. The individual's responsibility in this perspective is to recognize this mechanism and remove the veil-making conventionals that block the activity of instincts. On the other hand, the Islamic perspective focuses on creativity and the continuous struggle of existence. Continuous creation as a divine attribute is directed towards the Creator of existence, and man is interpreted as a divine deputy, a medium for blessing creatures and connecting to the Creator of existence. In such a similarity, Islam does not accept the perspective of aimless struggle of existence and interprets every action and movement in line with the centrality of existence and its creativity. Understanding the Freudian and Islamic developed human being can be helpful in applying such theories in Islamic society and prevent the injection of thoughts and worldviews that are contrary to the intellectual context of Iranian authorities and prevent the emergence of individual and social problems شناخت هستی‌شناسی و انسان‌شناسی هر مکتب می‌تواند ما را با عمق نظرگاه هر اندیشمند آشنا سازد و در کاربرد و اجرایی‌کردن آن در هر جامعه‌ای میزان تطابق یا تضادهای بنیادین آن را نمایان سازد؛ لذا هدف پژوهش حاضر، شناخت هستی‌شناسی و انسان‌شناسی فروید به‌عنوان یک دیدگاه محوری در حیطۀ روان‌درمانی و بررسی میزان تطابق و تضاد آن با اندیشه‌های اسلامی جامعه ایرانی - اسلامی بود. روش این پژوهش، استفاده از هرمنوتیک کلاسیک شلایرماخر بود که می‌تواند با دیدی عینی و به‌دور از سوء فهم به تفسیری فراتر از مؤلف دست یابد. چنین تفسیری به‌واسطهٔ دو شیوه دستوری و روان‌شناسانه در برخورد با متن، ضمن استفاده از منطق استقرایی و قیاسی قابل احصا است. یافته‌های این مطالعه، نشان‌دهندۀ آن بود که فروید جهان را در تکاپوی تنش و رفع تنش می‌یابد و انسان به‌عنوان جزء در هستی، دارای غرایز مرگ و زندگی بوده که لازمه تنش و رفع تنش را در وی در راستای هماهنگی با هستی فراهم می‌آورد. مسئولیت فرد در این نظرگاه، شناخت این سازوکار و زدودن اعتباریات حجاب‌ساز است که فعالیت غرایز را مسدود می‌کند، از سوی دیگر دیدگاه اسلامی بر محوریت خلاقیت و تکاپوی مداوم هستی است، خلق مداوم به‌عنوان صفت الهی، رو به‌سوی خالق هستی داشته و آدمی به‌عنوان خلیفه الهی واسطه فیض‌رسانی موجودات و اتصال به خالق هستی تعبیر می‌شود. در چنین تشابهی، اسلام دیدگاه تکاپوی بی‌مقصدِ هستی را نمی‌پذیرد و هر کنش و آمدوشدی را در راستای مرکزیت هستی و خالقیت آن تعبیر می‌کند. شناخت انسان رشدیافته فرویدی و اسلامی می‌تواند در کاربرد چنین نظریاتی در جامعۀ اسلامی کمک‌کننده باشد و مانع تزریق افکار و جهان‌بینی‌های متضاد با بافتار فکری مراجع ایرانی شود و از بروز مشکلات فردی و اجتماعی جلوگیری نماید.

https://raj.smc.ac.ir/article_737129_71bf01d294c5edef0ef987d5bea547e4.pdf

دانشکده تربیت مربی عقیدتی سیاسی شهید محلاتی (ره) انسان پژوهی دینی 2251-6024 22 54 2026 02 20 The Man`s Being As an Example for God` in the Literature of Abrahamic Religions and the Idea of Fundamental Equality; A Case Study of John Locke's Thought صورت خدا بودنِ انسان در ادبیات ادیان ابراهیمی و ایده برابری بنیادین؛ مطالعه موردی اندیشه جان لاک 195 215 731746 10.22034/ra.2025.2075488.3115 FA محمود پروانه گروه علوم سیاسی دانشگاه بیرجند Journal Article 2025 10 22 the idea is also seen in Persian literature. The problem is that despite this commonality, ideas and consequently different patterns of culture and religion, family, politics, and ownership have been formed and evolved among the followers of these religions, which are due to different interpretations of this creative relationship between man and God. Following that, fundamental issues such as the relationship between Adam and Eve, the fall, the life of man and woman, the individual and the collective on earth, etc. have been put forward. In particular, the idea of man`s being as an example for God has been the basis for fundamental equality or inequality, including the evolution of politics. This article, while referring to this common literature of religions and relying on the thought of John Locke`s thought as a case study, has intended to study the way in which he has tried to illustrate the idea of fundamental equality of humans through theological discussions and provide a theological foundation for equality in citizenship and a political order based on consent. The descriptive and interpretive method of the article has used Reinhard Kosselleck's theory of conceptual history and Jeremy Waldron's literature as a theoretical framework. This research shows that, contrary to the assumption of some secularists, the most important founders of political modernity were not without theology. Also, the affinity of Abrahamic religions provides the possibility of transferring epistemological and methodological experiences among them. This article can provide an opportunity for comparative and critical studies to examine why theological and political interpretations differ among thinkers of Abrahamic religions despite sharing such ideas. صورت‌گونگی انسان نسبت به خدا، در ادبیات مقدس ادیان ابراهیمی از جمله اسلام مشترک است و در ادبیات فارسی نیز به چشم می‌خورد. مسئله این است که با وجود این اشتراک، اندیشه‌ها و در نتیجه الگوهای متفاوتی از فرهنگ و آیین، خانواده، سیاست و مالکیت در بین پیروان این ادیان شکل گرفته و تحول یافته است که ناشی از تفاسیر متفاوت قدیم و جدید از این رابطه خَلقی انسان با خدا و به دنبال آن مسائل بنیادینی همچون نسبت آدم و حوا، هبوط، زندگی زن و مرد و فرد و جمع در زمین/دنیا و...است. به‌ویژه ایده صورت‌گونگی، مبنای برابری یا نابرابری بنیادین و از جمله تحول امر سیاسی بوده است. این مقاله ضمن اشاره به این ادبیات مشترک ادیان، به مطالعه موردی اندیشه جان لاک می‌پردازد که چگونه تلاش کرده است با بحث‌های الهیاتی متکی بر صورت‌گونگی، ایده برابری بنیادین انسان‌ها را تصویر کند و بنیانی الهیاتی برای برابری در حق شهروندی و نظم سیاسی مبتنی بر رضایت فراهم آورد. روش توصیفی و تفسیری مقاله، از نظریه تاریخ مفهومی راینهارت کوزلک و از ادبیات جرمی والدرون به‌عنوان چارچوب نظری بهره برده است. این پژوهش نشان می‌دهد که برخلاف تصور برخی سکولارها، مهم‌ترین بنیان‌گذاران تجدد سیاسی بی‌نیاز از الهیات نبوده‌اند. همچنین قرابت ادیان ابراهیمی امکان انتقال تجارب معرفت‌شناختی و روش‌شناختی در بین آن‌ها را فراهم می‌کند. این مقاله می‌تواند فرصت مطالعات مقایسه‌ای و انتقادی برای بررسی چرایی تفاوت تفاسیر الهیاتی و سیاسی در بین متفکران ادیان ابراهیمی با وجود اشتراک در چنین ایده‌هایی را فراهم کند.

https://raj.smc.ac.ir/article_731746_141e300beda5838f2ab7f00336949209.pdf

دانشکده تربیت مربی عقیدتی سیاسی شهید محلاتی (ره) انسان پژوهی دینی 2251-6024 22 54 2026 02 20 Legal Speeches and Their Role in the Primacy of the Socialist View Over the Individualist خطابات قانونی و نقش آن در تقدم دیدگاه جامعه‌گرا بر فردگرا 217 231 720057 10.22034/ra.2024.2013600.2917 FA هادی خوشنودی مدرس مجتمع آموزش عالی شهید محلاتی سیدمحمد حیدری خورمیزی مدیر گروه فقه و مبانی حقوق Journal Article 2023 10 15 The theory of legal speeches is one of the innovations of Imam Khomeini (r). This theory is in contrast to the personal speeches of the legislator towards those Divinely obligated; which are general and universal for all obligated people in society and are expressed in the form of real propositions. The issue of the present research is to analyze the non-dissolution or dissolution of the aforementioned propositions from the perspective of obligated individuals, the fruit of which has a direct impact on the primacy of socialist security over individualism. The famous fundamentalists considered legal speech to be divisible into personal speeches equal to the number of each person addressed, but Imam Khomeini (r) considered it as being indivisible. The authors studied the effect of the theory in the primacy of the socialist security approach over the individualist using a descriptive-analytical method and reached the following conclusions: 1. Political security can be considered at both individual and national levels. 2. The theory of legal speeches proposed by Imam Khomeini (r) has not been put in one place, but has been presented in various discussions and in a scattered manner. Sometimes he presents it in brief science and considers it as a solution to the problems in the field, and sometimes he presents it in the preliminary plan for discussing the opposite. 3. The importance of the macro interests of society and the promotion and maintenance of social security takes precedence over individual security. Although when referring to jurisprudential sources, much emphasis has been placed on the independence and sanctity of individual rights such as the right to freedom in speech, the preservation of livelihood, the preservation of human dignity, and the right to property, according to the theory of legal speeches, in the Islamic government, attention should be paid to the priority of social security in determining macro strategies and drafting laws. نظریه خطابات قانونی از ابداعات امام خمینی (ره) است. این نظریه در مقابل خطابات شخصی شارع نسبت به مکلفین است که برای تمام انسان‌های مکلف در جامعه، کلی و عام است و در قالب قضایای حقیقی بیان می‌شود. مسئله پژوهش حاضر، واکاوی انحلال یا عدم انحلال قضایای مذکور از نظر افراد مکلف است که ثمره‌اش بر مقدم بودن امنیت جامعه‌گرا بر فردگرا تأثیری مستقیم دارد. مشهور اصولیون، خطاب قانونی را قابل تجزیه به خطاب‌های شخصی به‌اندازه هر فرد مورد خطاب دانسته لکن امام خمینی (ره) خطاب را غیر قابل تجزیه می‌داند. نگارندگان با روش توصیفی - تحلیلی به تأثیر نظریه خطابات قانونی در تقدم رویکرد امنیتی جامعه‌گرا بر فردگرا پرداخته و به نتایج زیر رسیدند: ۱. امنیت سیاسی، در دو سطح فـردی و ملی می‌تواند مطمح نظر قرار گیرد. ۲. نظریه خطاب‌های قانونی مطرح شده توسط امام خمینی (ره) یک جا نیامده؛ بلکه در بحث‌های مختلف و به‌صورت پراکنده مطرح شده است بدین صورت که گاه در بحث علم اجمالی این بحث را مطرح کرده و آن را به‌عنوان پیشنهادی راهگشا برای حل مشکل‌های بحث ترتب دانسته و گاهی در ضمن طرح مقدماتی در بحث ضد آن را مطرح می‌کند. ۳. اهمیت مصلحت‌های کلان جامعه و ارتقا و حفظ امنیت جامعه، بر امنیت فردی مقدم است با اینکه هنگام رجوع به منـابع فقهی بر استقلال و حرمت حق فردی مانند حق آزادی بیـان، حفظ معیشت و حفظ کرامت انسانی و حق مالکیـت تأکید زیادی شده ولی مطابق نظریه خطابات قانونی، در حکومت اسلامی باید در تعیین راهبردهای کلان و تدوین قوانین، به تقدم امنیت جامعه توجه نمود.

https://raj.smc.ac.ir/article_720057_d375060330ac988bcd1bdcd60e785861.pdf

دانشکده تربیت مربی عقیدتی سیاسی شهید محلاتی (ره) انسان پژوهی دینی 2251-6024 22 54 2026 02 20 The Nature of Man in the World of Zarr Based on Verses and Narrations حقیقت انسان در عالم ذر بر اساس آیات و روایات 233 250 737131 10.22034/ra.2025.2047944.3034 FA محمد رکعی عضو هیئت علمی پژوهشگاه قرآن و حدیث شعبان نصرتی گروه مبانی معرفتی دانش کلام/پژوهشکده کلام اهل بیت/ پژوهشگاه قرآن وحدیث Journal Article 2024 12 11 One of the philosophical challenges against those believing in the world of Zarr is the issue of the nature of the beings of that world. This research aims to clarify the identity of the Zarr by using a descriptive and analytical method based on narrations. In this regard, the results obtained show that the the beings of the Zarr are beings of life, perception, power, and the ability to respond. The ambiguous nature of the beings there lies in the capacity of covenant and response and includes various stages of "receiving the message, decoding it, analyzing the message, finding the answer, choosing the appropriate response, encoding the message, and presenting the answer." These stages have been clearly confirmed in narrations. Although a major part of the whatness of the Zarr is the origin of life, perception, "is", "must," and "will", the human conceptual system does not have concepts that can fully explain its nature. In this regard, the three perceptual and communicative concepts of "language", "heart" and "mind" are involved as key tools in explaining the life in Zarr. Language acts as a tool for outward response and allows the atom to present its responses in a tangible and understandable way. The heart also acts as a tool for accepting the covenant and guides the Zarr`s inner feelings and desires in the response process. In addition, the mind is placed as an additional tool alongside this identity to help it succeed in accepting the covenant. This interaction between language, heart and mind allows it to function effectively in the process of covenant with God. یکی از چالش‌های فلسفی باورمندان به عالم ذر، مسئله حقیقت موجود ذری است. این پژوهش بر آن است تا با روش تحلیلی توصیفی و مبتنی بر ظهور روایات، هویت موجود ذری را روشن نماید. در این راستا، نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که بر اساس ظهور روایات، موجود ذری، حقیقتی زنده و دارای حیات، ادراک، قدرت و قابلیت پاسخ‌دهی است. حقیقت مبهم موجود ذری در مقام میثاق و پاسخ‌دهی شامل مراحل مختلفی است که عبارت‌اند از: «دریافت پیام، کدگشایی آن، تحلیل پیام، پاسخ‌یابی، انتخاب پاسخ مناسب، کدگذاری پیام و ارائه پاسخ». این مراحل به‌وضوح در روایات مورد تأیید قرار گرفته‌اند. بخشی عمده‌ای از حقیقت موجود ذری، اگرچه منشأ حیات و ادراک «هست، باید» و اراده است، اما دستگاه مفهومی بشری مفاهیمی ندارد که بتواند این حقیقت را به طور کامل تبیین کند. در این راستا، سه مفهوم ادراکی و ارتباطی «زبان»، «قلب» و «عقل» به‌عنوان ابزارهایی کلیدی در تبیین ساحت حیات موجود ذری دخیل هستند. زبان به‌عنوان ابزاری برای پاسخ‌دهی ظاهری عمل می‌کند و به موجود ذری این امکان را می‌دهد که پاسخ‌های خود را به‌صورت ملموس و قابل‌فهم ارائه دهد. قلب نیز به‌عنوان ابزاری برای پذیرش میثاق عمل می‌کند و احساسات و تمایلات درونی موجود ذری را در فرایند پاسخ‌دهی هدایت می‌کند. علاوه بر این، عقل به‌عنوان ابزاری اضافی در کنار هویت موجود ذری قرار می‌گیرد تا به او کمک کند در قبول میثاق موفق شود. این تعامل میان زبان، قلب و عقل، به موجود ذری این امکان را می‌دهد که در فرایند میثاق با خداوند، به طور مؤثری عمل کند.

https://raj.smc.ac.ir/article_737131_32add75572466fbd7a207de0c88269d2.pdf

دانشکده تربیت مربی عقیدتی سیاسی شهید محلاتی (ره) انسان پژوهی دینی 2251-6024 22 54 2026 02 20 A Critical Reading of Human Dignity in Kant's Metaphysics of Ethics from the Intra-Paradigmatic Perspective of the West and Islamic Epistemology خوانشی انتقادی از کرامت انسان در متافیزیک اخلاق کانت از نظرگاه درون پارادایمی غرب و معرفت‌شناسی اسلامی 251 269 737130 10.22034/ra.2025.2062702.3074 FA حمیده احمدیان گروه علوم قرآن و حدیث.واحد قم. دانشگاه آزاد اسلامی.قم. ایران احمد مرادخانی گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی. واحد قم. دانشگاه آزاد اسلامی. قم. ایران علی اصغر تجری گروه علوم قرآن و حدیث.واحد قم. دانشگاه آزاد اسلامی.قم. ایران Journal Article 2025 06 04 The fundamental role of the issue of dignity in many matters related to humans, including, free will, freedom, and human rights, has caused this issue to be the focus of philosophers and researchers in various schools. In the meantime, Western philosophy has played a more prominent role in theorizing and applying the issue of dignity; as an example one may refer to Kant's philosophical and ethical views, which have been widely used by legal and academic agents in the contemporary world. Given the breadth of Kant's views on dignity in various books, the interpretations made from Kant's perspective often seem fragmentary, partial, and lacking in comprehensiveness. Therefore, the present study, employing the meta-analytic method, has attempted to study all of Kant's works on human dignity and present a critical reading of this issue from the perspective of the Western intra-paradigmatic and Islamic epistemology, while also studying all of Kant's works on human dignity. The results showed that Kant's view on human dignity can be criticized from the perspective of the Western intra-paradigm, in at least twelve dimensions. From the epistemological perspective of Islam, Kant's view on the mechanism of realizing value dignity and the finiteness of the degree of human transcendence, the understanding of dignity and a dignified life, as well as the difference in the nature of reason relied on in realizing dignity, faces some shortcomings. نظر به گستردگی نظرات کانت در زمینه کرامت در کتاب‌های گوناگون، تفاسیر انجام‌شده از دیدگاه کانت غالباً جزءنگرانه، بخشی و فاقد جامعیت به نظر می‌رسد. ازاین‌رو تحقیق حاضر با استخدام روش فراتحلیل تلاش کرده است تا ضمن مطالعه همه آثار کانت در زمینه کرامت انسان، خوانشی انتقادی از این مسئله را از نظرگاه درون - پارادایمی غرب و معرفت‌شناسی اسلامی ارائه دهد. نتایج نشان داد که دیدگاه کانت در مورد کرامت انسان از منظر درون - پارادایمی غرب، و انسان‌شناسی حداقل در دوازده بُعد قابل‌نقد است. از منظر معرفتی اسلام نیز دیدگاه کانت در سازوکار تحقق کرامت ارزشی و متناهی بودن درجه تعالی بشر، برداشت از کرامت و حیات کریمانه و همچنین تفاوت در ماهیت عقل مورد استناد در تحقق کرامت با برخی کاستی‌ها مواجه است.

https://raj.smc.ac.ir/article_737130_d91b6cdf44fa0a8c697fbfdd3f5e9675.pdf