Religious Anthroplogy

Religious Anthroplogy

Formulation of the Process of Social Action Based on the Theory of Operant Dominance from the Perspective of Seyyed Mohammad Baqir Sadr

Document Type : Research Paper

Authors
Sayyedh Houra Mousavi 1
Reza Akbari 2
Mojtaba Mesbah 3
Majid Ahsan 4
1 Phd candidate of Islamic philosophy and theology, Imam Sadiq University, Tehran, Iran.
2 Professor of Islamic philosophy and theology at Imam Sadiq University, Tehran, Iran
3 Associate professor of philosophy, Imam Khomeini Education and Research Institute, Qom, Iran
4 Assistant professor of Islamic philosophy and theology, Imam Sadiq University, Tehran, Iran
10.22034/ra.2026.2079036.3125
Abstract
This article seeks to formulate the process of social action based on the views of Seyyed Mohammad Baqir Sadr and the application of the analytical-descriptive method. For this purpose, regarding Sadr's views, the concepts of "fa`iliyyat bi-alsaltanah", "operant dominance", "social context as a material cause", "preferential logic", etc. have been explained. The method of the study is descriptive-analytical. Since the treatise has intended to formulate a theory whose components exist scatteredly in the works of Shahid Sadr, it first comes to the position of exploring these components, after enumerating the components of the theory, the process of formulating social action, and the algorithm of the theory are presented. The findings of this study show that by presenting the theory of dominance and excluding the actor from the framework of cause-effect necessity, Sadr considers the factors affecting action to be non-deterministic. According to his view, social action can be explained with a five-part algorithm whose components are not in the form of a linear and necessary chain, but in the form of a nonlinear and interactive network. The components of this algorithm are: a set of reasons for action, the creation of probable tendencies with unequal weights, the exercise of the actor's capacity, the formation of intention, and finally the performance of the action with the actor's dominance. In this chain, the actor makes a free and probable choice by taking advantage of the structured capacity of the social context (including subjective and intersubjective elements) and by exercising his control and sovereignty.
Keywords
Social Action
Dominance Theory
Operant Dominance
Causal Indeterminism
Causal Necessity
Seyyed Mohammad Baqir Sadr
Subjects
-         ابن سینا (1375)، الاشارات و التنبیهات، همراه با شرح خواجه و محاکمات، چاپ اول، قم: بلاغت.
-         احسن، مجید (1395)، بررسی تعارض ضرورت علّی و اراده انسانی از دیدگاه حکمت متعالیه و اصولیون معاصر، تهران: دانشگاه شهید مطهری.
-         اسدی، محمدصابر (1398)، رابطه حکومت و فرهنگ در سیاست‌گذاری مبتنی بر اندیشه شهید محمدباقر صدر، محمدهادی همایون، دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام.
-         خوئی، ابوالقاسم (1422ق)، محاضرات فی اصول الفقه، چاپ اول، تقریرات محمداسحاق فیاض، قم: مؤسسه احیاء آثار الامام الخوئی.
-         ذاکری، مهدی (1394)، درآمدی بر فلسفه عمل، چاپ اول، تهران: سمت.
-         سیدی فرد، سید علی (1403)، ژرف‌کاوی روشی برای شناخت مسائل اجتماعی، چاپ دوم، قم: منهاج علم.
-         شیرازی، ملاصدرا (1981)، الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعه، چاپ سوم، بیروت: دار احیاءالتراث العربی.
-         صدر، سید محمدباقر (1417ق)، بحوث فی علم الاصول، تقریر محمود هاشمی شاهرودی، چاپ سوم، قم: مؤسسه دایره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت علیهم‌السلام.
-         ـــــــــــــــ (1417ق)، بحوث فی علم الاصول، تقریرات عبدالساتر، چاپ اول، بیروت: الدار الاسلامیه.
-         ـــــــــــــــ  (1431ق)، فلسفتنا، چاپ اول، قم: مرکز الأبحاث والدراسات التخصّصیّة للشهید الصدر.
-         ـــــــــــــــ  (1434 الف)، المدرسة القرآنیه، چاپ دوم، قم: مرکز الأبحاث والدراسات التخصّصیّة للشهید الصدر.
-         ـــــــــــــــ  (1434ب)، اقتصادنا، چاپ دوم، قم: مرکز الأبحاث والدراسات التخصّصیّة للشهید الصدر.
-         ـــــــــــــــ  (1434ج)، الاسس المنطقیة للاستقراء، چاپ سوم، قم: مرکز الابحاث و الدراسات التخصصیة للشهید الصدر.
-         مصباح، مجتبی (1390)، احتمال معرفت‌شناختی، چاپ اول، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
-         نائینی، محمدحسین (1352)، اجود التقریرات، چاپ اول، قم: العرفان.
-          O’Connor, Timothy (2002), Metaphysics of Free Will, New York: Oxford University Press.
Religious Anthroplogy
Volume 22, Issue 54
Research Paper
July 2026
Pages 5-25