مبانی انسان‌شناختی تصرفات بشر (با تأکید بر مهندسی ژنتیک)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه منطق فهم دین پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

10.22034/ra.2018.32742

چکیده

انسان موجودی است که می‌تواند در طبیعت و خلقت تصرفاتی داشته باشد. تصرفات وی، انواع و انحاء گوناگون دارد که از جمله آن، دخل و تصرف در ژن موجود زنده است. این کار ذیل دانش مهندسی ژنتیک صورت می‌پذیرد. مهندسی ژنتیک به مجموعه روش‌هایی گفته می‌شود که با انتقال ژن از ماده وراثتی (مولکول دی.ان.ای) که حامل ژن‌های جدید یا ترکیبی نو از ژن‌هاست، به سلول میزبان، تغییراتی در ژن میزبان می‌دهد، به‌گونه‌ای که میزبان هم واجد ویژگی‌های وراثتی مورد نظر می‌شود و هم می‌تواند این ویژگی‌ها را به نسل بعد منتقل کند. کار این دانش در حقیقت نوعی دخل و تصرف در طبیعت و خلقت یا دست‌کاری حیات می‌باشد. مهندسی ژنتیک از این زاویه، با انواع ابهامات و چالش‌ها (فلسفی، کلامی، فقهی، حقوقی، اخلاقی و ...) مواجه است که پرداختن به آنها نیازمند مبانی و زیرساخت‌های مختلفی است که ازجمله مهم­ترین آن، مبانی انسان‌شناختی می‌باشد. مسئله انسان و انسان‌شناسی از سه منظر با مهندسی ژنتیک و مسئله تراریخته (محصول مهندسی ژنتیک) در ارتباط است: یکی انسان‌ به‌عنوان فاعل و عامل تصرف؛ دوم انسان به‌مثابه بخشی از موضوع مهندسی ژنتیک (موضوع تصرف) و جنبه سوم، انسان به‌عنوان مصرف‌کننده محصولات تراریخته. با توجه به نسبت و مناسبات انسان‌شناسی و مهندسی ژنتیک، دراین‌باره سؤالات مختلفی مطرح است؛ ازجمله اینکه دخالت‌ها و تصرفات بشر در طبیعت و خلقت از چه سنخی است؟ قلمرو تصرفات بشر تا کجاست و چه پیامدهایی (تکوینی و غیر تکوینی) دارد؟ آیا تغییرات یا اصلاح ژن انسانی، در ابعاد دیگر انسانی نظیر ذهن، شناخت، صفات نفسانی، فطرت و رفتارها نیز اثرگذار است؟ در مقاله حاضر سعی شده با توجه به مبانی انسان‌شناختی دینی، به مسائل یادشده پاسخ داده شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Anthropological Foundations of Human Manipulations (with an Emphasis on Genetic Engineering)

نویسنده [English]

  • Ramazan Alitabar
Associate Professor in philosophy of understanding religion, Culture and Thought Research Institute
چکیده [English]

Man is a being who can manipulate nature and creation. His manipulations are various in kind and type amongst which is manipulating the genes of living organisms. This manipulation is subsumed under genetic engineering which is a set of methods that are used to change the genetic makeup of the target cell through transfer of new or synthetic genes from DNA in a way that the target cell not only inherits newly received characteristics but also transfers them to the next generation. In this way, genetic engineering is aimed at manipulating and interfering the life and nature. Therefore, from this angle, this science is faced with a variety of (philosophical, theological, juridical, legal, ethical, etc.) ambiguities and challenges delving into which requires sophisticated theoretical underpinnings on top of which is anthropological foundations. Man and anthropology are associated with genetic engineering and genetically engineered products: First, Man is the agent and doer of the manipulation. Second, Man is, in part, the patient of genetic engineering and third is that Man is the consumer of transgenic products. Considering the aforesaid issues, a variety of questions are framed such as what is the type of human’s interference and manipulation in nature and creation, what is the boundary of this manipulation and interference and what consequences are associated with it and finally does these genetic changes and modifications influence other dimensions of human beings such as mind, cognition, nature and behavior? The current research is an attempt to answer these questions using anthropological and religious underpinnings.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Agency of Human
  • Anthropological Foundations
  • Genetic Engineering
  • Man
  • responsibility