تحلیل دیدگاه ناصرخسرو درباره چیستی سعادت انسان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه فلسفه دانشگاه رازی

10.22034/ra.2018.32746

چکیده

ناصرخسرو مفهوم سعادت را ذیل تعابیر و مفاهیم متعدد دینی و فلسفی طرح و پیگیری میکند؛ مفاهیمی همچون ثواب و عقاب، بهشت و جهنم، تشبه به صانع، فرشته شدن و رسیدن به لذات عقلانی. اما مفهومی که وی بیشتر بر آن تأکید و تصریح دارد و مفاهیم دیگر را به آن تأویل می‌کند و می‌توان آن را وجه جمع تمام تعابیر ناظر به سعادت دانست، مفهوم علم است. در زبان ناصرخسرو شواهد صریح و فراوانی دال بر یکسانی سعادت و علم، و در مقابل یکسانی شقاوت و رنج با جهل وجود دارد. در این مقاله به‌تفصیل چگونگی ارجاع و تأویل مفاهیم ثواب و عقاب، بهشت و دوزخ، لذت و رنج، کمال، تشبه به باری و فرشتگی و فرشته شدن، به علم و جهل نشان داده شده است. با این حال به‌نظر می‌رسد مناسب‌ترین مفهومی که می‌تواند بیانگر دیدگاه ناصرخسرو در باب ماهیت سعادت باشد، مفهوم «بازگشت» است؛ زیرا هم چرایی یکسان‌انگاری علم و سعادت در نظام فکری ناصرخسرو را روشن می‌کند و هم مهم‌تر از آن اینکه، مفهوم «بازگشت» با سایر مفاهیم کلیدی فلسفی ـ دینی در اندیشه ناصرخسرو همچون امام، شریعت، نسبت عالم ماده با عالم شریعت و تعلیم سازگاری و همخوانی بیشتری دارد. ازاینرو در نظام فکری ناصرخسرو و در ادبیات فلسفی ـ کلامی او سعادت را باید در مفهوم و تعبیر بازگشت به موطن اصلی خویش، و شقاوت را در غربت ماندن از وطن خویش پیگیری نمود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analyzing the View of Nasir Khusrow on the Nature of Human Prosperity

نویسنده [English]

  • Abbas Ali Mansoori
Assistant Professor of Philosophy, Razi University
چکیده [English]

Nasir Khusraw sets forth the concept of prosperity under a variety of religious and philosophical concepts such as reward and punishment, hell and paradise, Imitation of creator, becoming an angle and gaining reasonable pleasures. But the concept on which he mostly insists and through which he interprets other concepts and is therefore the essence of all concepts on prosperity, is the concept of “knowledge”. In the words of Nasir Khusraw a great deal of clear document denotes the sameness of prosperity and knowledge contrary to the sameness of wretchedness and ignorance. In the present research, the quality of interpreting concepts such as reward and punishment, hell and heaven, pain and pleasure, imitation of God, angle-likeness and becoming an angle through the concept of knowledge and ignorance is explained in detail. Yet, the most comprehensive concept which takes hold of the whole Nasir Khusraw’s view on the nature of “prosperity” is the concept of “return” because it uncovers why in Nasir Khusraw’s system of thought, knowledge and prosperity are considered the same and more importantly “return” is more compatible with other philosophical and religious key concepts such as Imam, Divine law, the relation of material world to divine world and learning. In Nasir Khusraw’s system of thought and in his philosophical-theological literature, prosperity is interpreted as returning to Man’s original residence and wretchedness is interpreted as distance from residence.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Knowledge
  • Nasir Khusrow
  • Prosperity
  • Return (Resurrection)
  • Wretchedness