ارزیابی نظریه‌های تقلیل‌گرا در حوزه فطرت انسان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، پردیس فارابی دانشگاه تهران

2 دانش آموخته دکتری مدرسی معارف اسلامی دانشگاه تهران

10.22034/ra.2019.74509.2056

چکیده

فطرت یکی از مباحث مهم انسان‌شناختی است که اندیشه‌وران از دیر‌باز، به آن تأکید داشته‌اند. البته همه اندیشه‌وران به یک‌سان درباره فطرت انسان نمی‌اندیشیدند. برخی از آنان، دیدگاه‌هایی را مطرح کرده‌اند که فطرت انسان در آن‌ها، ابعاد محدودتری دارد. تحت‌ تأثیر این دیدگاه‌ها، امروزه ابعاد فطرت انسان به حوزه‌ ادراکات بدیهی، وجدانیات، قوای نفسانی و حتی غرایز کاهش یافته است. کاهش فطرت به ادراکات بدیهی، فطرت اولیه انسان را در برابر فطرت ثانویه انکار می‌کند. تفسیر فطرت به وجدانیات، ابعاد فطرت را از قسم پیشین نیز بیش‌تر تقلیل می‌دهد، بر این اساس، حتی ادراکات بدیهی جزو ابعاد فطرت نیستند. دو تفسیر اخیر از فطرت نیز آن را به حوزه قوای نفسانی و یا غرایز انسان محدود می‌سازند. گونه اول، منکر هر نوع ادراک بالفعل فطری حتی بعد از تولد انسان است و از این منظر، همه ادراکات انسان، اکتسابی محسوب می‌شوند. گونه دوم نیز تحت تأثیر نظریه تکامل، فطرت را به قوای غریزی از نوع حیاتی و یا شهوانی محدود می‌کند. اما بر اساس بینش دینی، هیچ‌یک از این دیدگاه‌ها، تصویر درستی از فطرت ارائه نداده‌اند؛ زیرا از این منظر، انسان دارای ابعاد مختلف فطرت است و فطرت اولیه، ادراکات بدیهی و قوای فطری (در ابعاد مختلفش)، همه، از ابعاد فطرت انسان به‌شمار می‌آیند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An evaluation of the reductionist theories in the realm of human natural disposition

نویسندگان [English]

  • Hasan Rezaee Haftadur 1
  • Safar Nasiriyan 2
1 Associate Profesor of Quran and Hadith, Tehran University, Farabi Campus
2 Dr. Theology of University of Tehran
چکیده [English]

Natural disposition is a main anthropological topic that has long been emphasized by various thinkers. Nonetheless, the views of these thinkers have not been similar. Some of them have offered standpoints in which the human natural disposition has had more limited boundaries. Under the effect of these views, the boundaries of human natural disposition are nowadays reduced to the immediate perceptions, intuitive cognition, physical faculties, or even instincts. Reduction of natural disposition to the immediate perceptions leads to a rejection of the primordial disposition for the sake of the secondary disposition. Adoption of the natural disposition as intuitive cognition leads to an additional reduction of the boundaries of the former, so that even immediate perceptions are not counted as the dimensions of natural disposition. The next two interpretations of the natural disposition limit it to the realms of physical faculties or human instincts, where the former view rejects any type of actual dispositional perception even after human birth. In this viewpoint, all human perceptions are considered acquired. Under the effects of the Evolution theory, the last viewpoint examined here limits the human natural disposition to instinctive, vital, or sensual faculties. However, based on the Islamic stance, none of these viewpoints have given in a true portrayal of human natural disposition. The reason is that in the Islamic view, human natural disposition entails different dimensions and the primordial disposition, immediate perceptions, and the dispositional faculties (with their different aspects) are part of the natural human disposition.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Human natural disposition
  • Reductionism
  • Primordial disposition
  • Immediate perceptions
  • Physical faculties
  • Instincts