انسان پژوهی دینی

انسان پژوهی دینی

دلایل تأثیرگذاری انسان برجهان از طریق تطابق و تشابه با قوای آسمانی (عقل، نفس و فلک) از منظر ابن‌سینا و ملاصدرا

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مدرسی معارف ،گرایش مبانی نظری اسلام ،دانشکده معارف و اندیشه اسلامی، دانشگاه تهران، ایران
2 استادیار گروه مبانی نظری اسلام، دانشکده معارف و اندیشه اسلامی دانشگاه تهران، تهران، ایران.
10.22034/ra.2024.2013932.2921
چکیده
فیلسوفان اسلامی حوادث جهان مادّی را متأثّر از حوادث عالم افلاک می‌دانند. آن‌ها معتقدند، انسان از طریق تطابق و تشابه با قوای آسمانی (عقل، نفس و فلک) توان تأثیرگذاری بر روی جهان مادی از غیر طرق عادی را داراست. این تحقیق در پی بررسی و مقایسه دلایل فیلسوفان مسلمان (با تأکید بر آراء ابن‌سینا و ملاصدرا) بر این ادعا و ارزیابی آن‌ها از حیث منطقی است. در این مسیر با استفاده از روش تحقیق کتابخانه‌ای ادله دو فیلسوف استخراج، مقایسه و ارزیابی‌شده است. نتیجه تحقیق آن است که اموری همچون تشابه در کیف، تشابه درحرکت و تعادل وجودی مثبت شباهت انسان با فلک و دلیل تأثیرگذاری آن برجهان است. انسان با توجه به مواردی نظیر دعا و تأثیر تعقّل نفوس آسمانی در استجابت آن، معجزه و مشابهت با قوای آسمانی، تصوّر معقول و اتّصال باعقل فعّال قادر بر تأثیرگذاری برجهان است. ادله اصلی فیلسوفان تمثیل از نوع منصوص العله است و از حیث منطقی واجد اعتبارند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The reasons for the influence of human beings through compatibility and similarity with heavenly forces (intellect, soul and heaven) from the point of view of Ibn Sina and Mulla Sadra

نویسندگان English

mohammad najafi barzegar 1
hamid malekmakan 2
abas ghorbani 2
hosein rahnamaei 2
1 Phd student of the Faculty of Education, Theoretical Foundations - Faculty of Education and Islamic Thought, University of Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Faculty of Islamic Education and Thought, University of Tehran, Iran
چکیده English

Islamic philosophers regard the events of the physical world as influenced by the occurrences in the celestial realm.They believe that humans can impact on the material world through extraordinary means by aligning and resembling the celestial powers (intellect, soul, and celestial spheres). This research aims to examine and compare the arguments of Muslim philosophers, particularly focusing on the views of  Ibn Sina and Mulla Sadra, regarding this claim and to evaluate their logic. Using a library research method, the evidence from both philosophers has been extracted, compared, and assessed. The findings indicate that similarities in quality, motion, and existential balance are significant aspects of the resemblance between humans and the celestial spheres, serving as reasons for their influence on the world. Factors such as prayer and the influence of the celestial intellects on its acceptance, miracles, and the similarity to celestial powers, as well as the rational conception and connection with the active intellect, empower humans to affect the world. The primary arguments of these philosophers are exemplified as instances of a necessary cause and are logically valid.

کلیدواژه‌ها English

Soul
the influence of acts
Mulla Sadra
Ibn Sina
heavens
  • ‏‫ابراهیمی دینانی، غلام‌حسین (۱۳۸۰)، قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی، تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
  • ‏‫ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (۱۳۹۲)، ترجمه و شرح اشارات و تنبیهات ابن‌سینا، ترجمة حسن ملک شاهی، تهران: انتشارات سروش.
  • ـــــــــــــ (۱۳۸۵)، ترجمه و شرح الهیات نجات‏، ترجمة یحیی یثربی، قم: بوستان کتاب.
  • ـــــــــــــ (۱۳۸۷)، ترجمه و شرح کتاب نفس شفا‏، ترجمة محمدحسین نائیجی، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
  • ـــــــــــــ (۱۳۶۰)، رسائل، ترجمة ضیاءالدین دری، تهران: انتشارات مرکزی.
  • ـــــــــــــ (1363)، المبدأ و المعاد، تهران: موسسه مطالعات اسلامی دانشگاه تهران.
  • ـــــــــــــ (1383)، شرح کتاب النجاة، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
  • ـــــــــــــ (1384)، شرح الإشارات و التنبیهات (فخر رازی)‏، چاپ اول، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
  • ـــــــــــــ (1404)، التعلیقات، قم: مرکز النشر مکتب الإعلام الإسلامی.
  • ـــــــــــــ (بی‌تا) رسائل، قم: بیدار.
  • ‏‫اثیر الدین ابهری، مفضل بن عمر (1422)، شرح الهدایة الاثیریة‏، بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
  • ‏‫اخوان‌الصفا (1412)، الرسالة العاشرة من النفسانیات العقلیات فی الحدود و الرسوم‏، بیروت: الدار الإسلامیة.
  • ‏‫جاسم، بکار محمود حاج (1429)، الأثر الفلسفی فی التفسیر، دمشق: دار النوادر.
  • ‏‫حسینی همدانی، محمد و محمد بن یعقوب کلینی (۱۳۶۳)، درخشان پرتوی از اصول کافی، چاپ اول، قم: سید محمد الحسینی الهمدانی النجفی.
  • ‏‫خمینی‌، روح‌الله (۱۳۸۱)، تقریرات فلسفه امام خمینی(ره)، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
  • ‏‫زنوزی، عبدالله بن بیرمقلی بابا خان (۱۳۷۱)، انوار جلیه در کشف اسرار حقیقت علویه، تهران: امیرکبیر.
  • ‏‫زنوزی، علی بن عبدالله (1378)، تقریرات المبدء و المعاد (مجموعه مصنفات حکیم مؤسس آقا علی مدرس طهرانی)، تهران: اطلاعات.
  • ‏‫سبزواری، هادی بن مهدی (۱۳۸۳)، أسرار الحکم فی المفتتح و المختتم، قم: مطبوعات دینی.
  • ـــــــــــــ (۱۳۷۶)، رسائل حکیم سبزواری، تهران: انتشارات اسوه.
  • ‏‫سجادی، جعفر (۱۳۷۵)، فرهنگ علوم فلسفی و کلامی، تهران: امیرکبیر.
  • ‏‫صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (۱۳۸۰)، مبدأ و معاد، ترجمة محمد ذبیحی، قم: انتشارات اشراق.
  • ـــــــــــــ (۱۳۸۳)، الشواهد الربوبیة‏، ترجمة جواد مصلح، تهران: انتشارات سروش.
  • ـــــــــــــ (۱۳۸۷)، مشاهد الألوهیة‏، قم: آیت اشراق.
  • ـــــــــــــ (۱۳۶۲)، منطق نوین، ترجمة عبدالمحسن مشکوه‌الدینی، تهران: انتشارات آگاه.
  • ـــــــــــــ (1360)، أسرار الآیات، تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.
  • ـــــــــــــ (1366)، تفسیر القرآن الکریم، قم: انتشارات بیدار.
  • ـــــــــــــ (1368)، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة‏، قم: مکتبة المصطفوی.
  • ـــــــــــــ (1381)، رشحات الحکمة، قم: انتشارات مهدی یار.
  • ـــــــــــــ (بی‌تا)، الرسائل، قم: مکتبة المصطفوی.
  • ـــــــــــــ (بی‌تا)، المبدأ و المعاد، [بی‌نا].
  • ‏‫طباطبایی، محمدحسین (۱۳۷۴)، تفسیر المیزان، ترجمة محمدباقر موسوی، چاپ پنجم، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  • ـــــــــــــ (1428)، مجموعه رسائل العلامة الطباطبائی، قم: انتشارات باقیات.
  • ‏‫عصار، محمدکاظم (۱۳۷۶)، مجموعه آثار عصار، تهران: انتشارات امیرکبیر.
  • ‏‫فارابی، محمد بن محمد (۱۳۳۰)، کنز المسائل فی أربع رسائل، ترجمة ضیاءالدین دری، تهران: خیام.
  • ‏‫لاهیجی، عبدالرزاق بن علی (۱۳۸۳)، گوهر مراد، تهران: نشر سایه.
  • ‏‫میرداماد، محمدباقر بن محمد (1374)، القبسات، تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.