انسان پژوهی دینی

انسان پژوهی دینی

بررسی نقش شهوت عملی در ادراکات انسانی از منظر آیت‌الله جوادی آملی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه فردوسی و پژوهشگر همکار گروه مطالعات تطبیقی اسلام و ادیان، پژوهشکده بین‌المللی امام رضا (ع)، جامعة المصطفی العالمیه، مشهد، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران
3 استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران
10.22034/ra.2024.2019170.2960
چکیده
انسان‌ به تبع داشتن بُعد جسمی مجهز به قوایی است که وظیفۀ آن‌ها برانگیختن وی به اعمالی که تأمین‌کنندۀ کمال و لذت مادی هستند، می‌باشد. ولی چون حقیقت انسان بُعد روحی اوست، طبیعتاً باید قوای روحی وی کنترل‌کننده اصلی اعمال او بوده و قوای بدنی در خدمت آن‌ها باشند. در این صورت انسان به سمت سعادت حقیقی حرکت می‌کند. اما اگر قوای روحی انسان تسلط تام بر او نداشته و وی تا حدی تحت‌تأثیر قوای بدنی خود باشد یا این که قوای بدنی تسلط کامل بر او داشته باشند، وی به «شهوت عملی» دچار شده است. پژوهش حاضر با واکاوی آرای آیت‌الله جوادی آملی به دنبال بررسی دو جنبه از این وضعیتی است که انسان بدان مبتلاء می‌شود: «فرآیند تأثیرگذاری شهوت عملی بر ادراکات انسانی» و «آثار و نتایج ابتلاء به شهوت عملی بر ادراکات انسانی». در بخش اول بیان شده که حجت درونی خداوند برای انسان چطور با روی گرداندن وی از حجت بیرونی خدا برای او، رو به ضعف و نابودی قرار می‌گیرد و در بخش دوم، پنج مورد از نتایج و پیامدهای تضعیف حجت درونی یا همان ابتلاء به شهوت عملی بر ادراکات انسانی، که عبارت‌اند از: «نپذیرفتن حد و مرز»، «از بین رفتن عزم عملی»، «انکار ربوبیت خداوند»، «ایجاد اختلاف در جامعه» و « فرو رفتن در جهل مرکب»، بررسی شده است. در این پژوهش، روش گردآوری مطالب کتابخانه‌ای است و در تجزیه و تحلیل مطالب از روش توصیفی ـ تحلیلی پیروی شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Examining the Role of Practical Lust in Human Perceptions from the Perspective of Ayatollah Javadi Amoli

نویسندگان English

Sobhan Ranjbarzade 1
Mohammadreza Farzam 2
Hasan Naghizadeh 3
1 PhD Candidate of Quranic and Hadith studies, Ferdowsi University and Researcher of Comparative Studies of Islam and Religions,, Imam Reza International Research Institute, Al-Mustafa University, Mashhad ,Iran
2 Master's Student, Ferdowsi University of Mashhad, Iran
3 Faculty Member, Department of Quranic Sciences and Hadith, Ferdowsi University of Mashhad, Iran
چکیده English

Due to having a physical aspect, a human is equipped with faculties that are tasked with prompting him to perform actions that ensure the fulfillment of material perfection and pleasure. However, since the true nature of a human is his spiritual aspect, naturally, his spiritual faculties should be the primary controllers of his actions, with the bodily faculties serving the spiritual faculties. In this case, the human moves towards true happiness. However, if the spiritual faculties of a human do not have full control over him, and he is somewhat influenced by his bodily faculties, or if the bodily faculties have complete control over him, he falls into 'practical lust'. This research, by examining the views of Ayatollah Javadi Amoli, aims to investigate two aspects of the condition to which a person becomes afflicted: 'the process of the influence of practical lust on human perceptions' and 'the effects and consequences of being afflicted by practical lust on human perceptions.' In the first section, it is stated how the inner proof of God for a person becomes weakened and leads to destruction when the person turns away from the external proof of God. In the second section, five results and consequences of the weakening of the inner proof, or the affliction of practical lust, on human perceptions are examined, which are: 'refusal to accept boundaries', 'loss of practical resolve', 'denial of God's sovereignty', 'creation of division in society', and 'falling into compound ignorance'. In this research, the method of gathering materials is library-based, and in the analysis of the materials, a descriptive-analytical approach has been followed.

کلیدواژه‌ها English

Practical Lust
Intellect
Religion
Human Perception
Javadi Amoli
  1. قرآن کریم، ترجمه عبدالحمید آیتی.
  2. آمدی، عبدالواحد بن محمد (1410)، غررالحکم و دررالکلم، قم: دارالکتاب الإسلامی، چاپ دوم.
  3. آوینی، مرتضی (۱۴۰۰)، آینه‌ی جادو، تهران: واحه، چاپ ۱۱.
  4. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1404)، الشفاء، قم: مکتب آیت‌الله مرعشی، چاپ اول
  5. ________________ (1381)، الأشارات و التنبیهات، قم: بوستان کتاب، چاپ اول.
  6. اخوان‌الصفاء (1412)، رسائل اخوان‌الصفاء و خلان‌الوفاء، بیروت: دارالأسلامیة.
  7. بهمنی، فرانک (1379)، گناه مانع معرفت، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم.
  8. پورسینا، زهرا، (1385)، تأثیر گناه بر معرفت با تکیه بر آرای آگوستین قدیس، بی جا: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  9. جوادی آملی، عبدالله (1394 الف )، تسنیم: تفسیر قرآن کریم،(جلد 2)، قم: اسراء، چاپ 10.
  10. _____________ (1394 ب)، تسنیم: تفسیر قرآن کریم (جلد 4)، قم: اسراء، چاپ 8.
  11. _____________ (1382)، تسنیم: تفسیر قرآن کریم (جلد 5)، قم: اسراء، چاپ 1.
  12. _____________ (1391)، تسنیم: تفسیر قرآن کریم (جلد 10)، قم: اسراء، چاپ 4.
  13. _____________ (1386)، تسنیم: تفسیر قرآن کریم (جلد 11)، قم: اسراء، چاپ 1.
  14. _____________ (1388)، تسنیم: تفسیر قرآن کریم (جلد 13)، قم: اسراء، چاپ 2.
  15. _____________ (1390)، تسنیم: تفسیر قرآن کریم (جلد 23)، قم: اسراء، چاپ 1.
  16. _____________ (1390)، تسنیم: تفسیر قرآن کریم (جلد 24)، قم: اسراء، چاپ 1.
  17. _____________ (1395)، تسنیم: تفسیر قرآن کریم(جلد 27)، قم: اسراء، چاپ 3.
  18. _____________ (1382)، حیات حقیقی انسان در قرآن (جلد 8 قم: اسراء، چاپ 4.
  19. _____________ (1393)، رحیق مختوم: شرح حکمت متعالیه (جلد9)، قم: اسراء، چاپ 5.
  20. حسن‌زاده آملی، حسن (1385)، دروس معرفت نفس، قم: الف.لام.میم
  21. حسینی خامنه‌ای، سیدعلی (1399)، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، قم: انتشارات مؤسسۀ ایمان جهادی (نسخه دیجیتال).
  22. سوزنچی، حسین (1395)، « نگاهی متفاوت به خاستگاه و ثمرات بحث اعتباریات علامه طباطبایی»، علوم انسانی اسلامی صدرا، دوره 5، شماره 19.
  23. شریف‌الرضی، محمد بن حسین (1414)، نهج‌البلاغة (للصبحی صالح)، قم: هجرت، چاپ اول.
  24. شه‌گلی، احمد (1388)، «تئوری انعکاس؛ رهیافتی فلسفی ـ روان‌شناختی به رابطۀ نفس و بدن»، ذهن، شماره 36-37.
  25. شکری، مهدی، «تأثیر گناه بر شناخت، با تأکید بر دیدگاه علامه طباطبائی (ره) »، پژوهش های فلسفی کلامی، پاییز 1388، ش 41، 45 ـ 72.
  26. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1362)، منطق نوین مشتمل بر المعات المشرقیه فی الفنون المنطقیه، ترجمه و شرح مشکوة الدینی، تهران: مؤسسه مطبوعاتی نصر.
  27. _______________________(1366)، تفسیرالقرآن‌الکریم، قم: بیدار.
  28. _______________________(1383)، الحکمة المتعالیة فی الأسفار الاربعة، تصحیح و تحقیق علی اکبر رشاد، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
  29. طباطبایی، صادق (1375)، مقدمه زندگی در عیش مردن در خوشی (نیل پستمن)، تهران: انتشارات اطلاعات.
  30. طباطبایی، محمدحسین (1397ق)، المیزان فی تفسیرالقرآن، تهران: دارالکتب الأسلامیة.
  31. _______________(1364)، اصول فلسفه و روش رئالیسم، تهران: انتشارات صدرا، چاپ دوم.
  32. _______________(1388)، رسائل توحیدی، قم: بوستان کتاب، چاپ دوم.
  33. _______________(بی‌تا)، نهایة الحکمة، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، چاپ 12.
  34. کردی اردکانی، احسان و احمد شه‌گلی (1399)، «اثبات وجود خدا از دیدگاه قرآن کریم و دلالت‌های آن (با تأکید بر دیدگاه علامه طباطبایی)»، عقل و دین، شماره 23.
  35. کلینی، محمد بن یعقوب (1387)، الکافی، قم: دارالحدیث، چاپ اول.
  36. قاسمی، مرتضی (1396)، «عقل» و «هوی» در قرآن کریم و نهج البلاغه (مفهوم شناسی، کارکرد و آثار)»، مجید معارف، دانشکده علوم قرآن و حدیث، دانشگاه مذاهب اسلامی.
  37. مصباح یزدی، محمدتقی (1372)، اخلاق در قرآن، تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر.
  38. مطهری، مرتضی (1379)، مسئله حجاب، تهران: انتشارات صدرا، چاپ 52.
  39. موسوی خمینی، روح‌الله (1381)، تقریرات فلسفه، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
  40. ________________(1385)، صحیفه امام: (مجموعه آثار امام خمینی (ره))، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
  41. میرداماد، محمدباقر (1367)، القبسات، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم.
  42. نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (1375)، شرح الأشارات و التنبیهات، قم: نشر البلاغة.
  43. نورانی، ابوالفضل (1396)، تبیین عقلی تأثیر فضائل و رذایل (به عنوان عوامل غیر معرفتی) بر ادراک وتطبیق آن با آیات و روایات، یارعلی کرد فیروزجایی، دانشکده فلسفه و اخلاق، دانشگاه باقر العلوم (ع).
  44. ورام، مسعود بن عیسی (بی‌تا)، تنبیه الخواطر و نزهة النواظر المعروف بمجموعة ورّام، قم: مکتبة الفقیه.
  45. یزدانی، نجف، گرگین (1396)، «تاثیر گناه بر معرفت از دیدگاه استاد مطهری». اندیشه نوین دینی،1396، ۷۹-۹۶.