انسان پژوهی دینی

انسان پژوهی دینی

مبانی و روش شهید مطهری در تبیین رابطه علّی بین اعمال انسان و آثار دنیوی آن‌ها

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد معارف اسلامی و علوم سیاسی، دانشگاه امام صادق(علیه السلام)، تهران، ایران
2 استادیار گروه مبانی اندیشه اسلامی، جامعة المصطفی العالمیة(ص)، مجتمع آموزش عالی، اصفهان، ایران
10.22034/ra.2024.2026800.2986
چکیده
در متون اسلامی با حجم زیادی از آیات و روایاتی روبه‌رو هستیم که به بیان آثار دنیوی اعمال انسان پرداخته است. شهید مطهری از روش‌های مختلفی برای توضیح حلقه‌های میانی بین یک عمل و اثر ذکر شده برای آن، استفاد کرده‌اند. به عنوان نمونه ایشان در مورد ارتباط تقوا با آثاری مثل تشخیص حق از باطل، سلامتی روحی و جسمی و حل مشکلات بیان می کنندکه علّیّت تقوا برای این آثار، علّیّت قریب نیست و حداقل یکی دو واسطه در میان است. «پذیرش اصل علّیّت، همدوشی علل معنوی و علل مادی، عدم استثناء اصل علّیّت، متأثّرشدن پدیده‌های مادّی از چند علّت، شرایط اثرگذاری علل معنوی، مقدّم شدن عوامل معنوی بر عوامل مادّی و توجه به علل قریب و بعید» از مبانی شهید مطهری در تبیین رابطه علّی و معلولی بین اعمال انسان و آثار دنیوی آنها است. با بررسی این دسته از متون دینی به روش شهید مطهری، می‌توان زاویه دید جامعه دینی نسبت به این متون را اصلاح کرد و جلوی افراط و تفریط‌ها را در زمینه‌ی جمع بین عوامل مادّی و معنوی گرفت. به همین منظور با استفاده از روش کتابخانه‌ای به گردآوری اطلاعات پرداخته شده و سپس آن اطلاعات با روش توصیفی- تحلیلی مورد ارزیابی قرار گرفته است. همچنین با بررسی موردی تقوا و آثار آن، مشخص می‌شود که با بهره‌مندی از این مبانی و روش به دست آمده، می‌توان به تبیین و تفصیل روابط علّی ذکر شده در دیگر آیات و روایات پرداخت.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Motahhari’s Principles and Method in Explaining the Causal Relationship Between Human Actions and Their Worldly Effects

نویسندگان English

Vahid Karbasi Aamel 1
mehdi azadparavr 2
1 Master’s Degree in Islamic Studies and Political Science
2 Associate Professor of Al-Mustafa Society of Isfahan
چکیده English

In Islamic texts, we encounter a large number of verses and narrations that discuss the worldly effects of human actions. Morteza Motahhari has used various methods to explain the intermediate links between an action and its mentioned effect. For example, he says that regarding the relationship between piety and its effects, such as distinguishing between truth and falsehood, spiritual and physical health, and problem-solving, piety is not the immediate cause of these effects, and at least one or two intermediaries are involved. Acceptance of the principle of causality, the coexistence of spiritual and material causes, the non-exception of the principle of causality, the influence of multiple causes on material phenomena, the conditions for the effectiveness of spiritual causes, the precedence of spiritual factors over material factors, and attention to proximate and remote causes are among the fundamental principles of Motahhari in explaining the causal relationship between human actions and their worldly effects. By examining this category of religious texts through the method of Motahhari, one can correct the perspective of the religious community toward these texts and prevent extremism and excess in reconciling material and spiritual factors. For this purpose, a library-based research method was used to gather information, and then the information was evaluated using a descriptive-analytical approach. Also, by conducting a case study of piety and its effects, it becomes clear that with the use of these principles and the method obtained, one can explain and elaborate on the causal relationships mentioned in other verses and narrations.

کلیدواژه‌ها English

Intrinsic Effect
Worldly Effects
Causal Relationship
Piety
Motahhari
  1. قرآن کریم

    * نهج البلاغه

    1. ابن‌بابویه، محمد بن علی(1416 ه.ق)، الخصال، تصحیح علی­اکبر غفاری، قم: انتشارات جامعه مدرسین، چاپ اول
    2. ابن‌شعبه، حسن بن علی(1363)، تحف العقول، تصحیح علی­اکبر غفاری، قم، انتشارات جامعه مدرسین، چاپ دوم
    3. حرّ عاملی، محمد بن حسن(۱۴۱۶ ه.ق)، تفصیل وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعه، تحقیق محمدرضا حسینی جلالی، قم: انتشارات مؤسسه آل­البیت (علیهم السلام)، چاپ سوم
    4. طباطبائی، محمد حسین(1347 ه.ق)، نهایه الحکمه، قم: انتشارات مرکز مدیریت حوزه­های علمیه، چاپ دوم
    5. فیاضی، غلامرضا، (1402/10/15)، شرح بدایه الحکمه، آدرس:

    https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/fayazi/bedayeh/62/047/

    1. فیض کاشانی، محمد(1406 ه.ق)، الوافی، تصحیح کمال فقیه­ایمانی، اصفهان: انتشارات مکتبة الإمام أمیرالمؤمنین علی (علیه السلام) العامة، چاپ اول

    7.کلینی، محمد بن یعقوب(1363)، الکافی، تصحیح علی­اکبر غفاری، تهران: انتشارات دار الکتب الإسلامیه، چاپ چهارم

    1. مجلسی، محمدباقر(1368)، بحار الأنوار، تصحیح علی­اکبر غفاری و دیگران، بیروت: انتشارات دار إحیاء التراث العربی، چاپ اول
    2. مطهری، مرتضی(1392)، اخلاق اسلامی، تهران: دبیرخانه بینش مطهر، چاپ اول
    3. ________(1390 الف)، اصول فلسفه و روش رئالیسم، تهران: انتشارات صدرا، چاپ نوزدهم
    4. ________(1384 الف)، امدادهای غیبی در زندگی بشر، تهران: انتشارات صدرا، چاپ پانزدهم
    5. ________(1385 الف)، انسان و سرنوشت، تهران: انتشارات صدرا، چاپ بیست و نهم
    6. ________(1383)، آزادی معنوی، تهران: انتشارات صدرا، چاپ بیست و هفتم
    7. ________(1389)، آشنایی با قرآن، تهران: انتشارات صدرا، چاپ سی­ام
    8. ________(1386 الف)، بیست گفتار، تهران: انتشارات صدرا، چاپ بیست و ششم
    9. ________(1401)، توحید، تهران: انتشارات صدرا، چاپ سی و پنجم
    10. ________(1390 ب)، داستان راستان، تهران: انتشارات صدرا، چاپ شصت و دوم
    11. ________(1384 ب)، ده گفتار، تهران: انتشارات صدرا، چاپ بیست و یک
    12. ________(1386 ب)، کلیات علوم اسلامی، تهران: انتشارات صدرا، چاپ بیست و ششم
    13. ________(1385 ب)، عدل الهی، تهران: انتشارات صدرا، چاپ بیست و پنجم
    14. نصراله پور، حرمت (1391)، آثار وضعی اعمال در فرد از نگاه قرآن و روایات، پایان­نامه کارشناسی ارشد، چاپ نشده، دانشگاه قم.