انسان پژوهی دینی

انسان پژوهی دینی

چگونگی قرابت صوفیۀطبقۀاول با امامان معصوم (ع)با توجه به منابع رجالی و حدیثی:نمونه پژوهی سفیان ثوری

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه امام حسین (ع)، ایران، تهران
2 دانش‌آموختۀ دکتری تصوف و عرفان اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، ایران، قم
10.22034/ra.2024.2023170.2973
چکیده
چکیده
سفیان ثوری از جمله مشایخ اولیه صوفیه است که از طرفی ارتباط با ائمه معصومین از او چهره ای موجه ساخته و از طرف دیگر وجود تعابیر و مواجهه های خاص او با اهل بیت علیهم السلام موجبات سوء تفاهم ها و برداشت های دیگری شده است.
تحقیق حاضر با روش توصیفی و تحلیل داده های کتابخانه ای و منابع رجالی و حدیث، به دنبال پاسخگویی به این پرسش است که میزان و کیفیت ترابط میان سفیان ثوری با حضرات معصومین علیهم السلام چگونه بوده است؟
نتیجه حاصل از این تحقیق که با بررسی و تحلیل منابع تاریخ تصوف و علم رجال و حدیث حاصل گردیده این است که، علاوه بر قطعی بودن اختلاف فکری ، اعتقادی و سیاسی سفیان ثوری با حضرات معصومین، بنابر روایات متعدد موجود در منابع موثق، مواجهه او با امامان معصوم علیهم‌السلام و مخالفت‌های سیاسی و رفتاری او با امامان هم عصرش با نگاه و اعتقاد اهل تصوف در مورد قطبیت انسان کامل هم عصرش، سازگار نیست و با اینکه استضعاف را در قرون میانه اسلامی به عنوان مانعی در استناره حداکثری از مشکات ائمه معصومین علیهم السلام می توان لحاظ کرد اما در صوفیه طبقه اول و بخصوص سفیان ثوری دور از ذهن به نظر می رسد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The How of the Proximity of the First Generation of Sufis to the Infallible Imams (a) Based on Sources on the Study of Hadith Narrators (Rijāl) and Hadith (Case Study: Sufyān al-Thawrī (d. 161 AH))

نویسندگان English

mahdi montazeri 1
hosain abbasi 2
mohammad behzad 1
1 Assistant Professor of Imam Hussein University, Tehran, Iran
2 PhD Graduate of the University of Religions and Denominations, Qom, Iran
چکیده English

Sufyān al-Thawrī was one of the early masters of Sufism (sheikhs of Sufism) who, on the one hand, became a reputable figure due to his connection with the Infallible Imams (a), but on the other hand, his controversial expressions and encounters with the Ahl al-Bayt (a) led to misunderstandings and alternative interpretations. The present study, using a descriptive method and analyzing library data as well as sources on the study of hadith narrators (Rijāl) and hadith literature, seeks to answer the question of the extent and quality of the mutual connection between Sufyān al-Thawrī and the Infallible Imams (a). The result of the study is that, in addition to the certainty of the intellectual, doctrinal, and political differences between Sufyān al-Thawrī and the Infallible Imams, according to numerous narrations found in reliable sources, his encounters with the Imams and his political and behavioral opposition to his contemporary Imams are incompatible with the Sufis' view and belief regarding the Perfect Human (the Imam) as the spiritual pole of the universe (Qutb). Although mental weakness can be considered as an obstacle to the maximum enjoyment from the guidance light of the Infallible Imams during the medieval Islamic centuries, it seems far-fetched in the case of the first generation of Sufis, and especially in the case of Sufyān al-Thawrī.

کلیدواژه‌ها English

Shi'ism
Sufism
Sufyān al-Thawrī
Infallible Imams
Sufi Sheikhs
  1. ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید بن هبة اللّه (1404ق)، شرح نهج البلاغة، محقق: ابراهیم، محمد ابوالفضل، قم، ناشر: مکتبة آیة اللّه المرعشی النجفی، چاپ اول.
  2. ابن بابویه، محمد بن على (1398ق)، التوحید، محقق و مصحح: حسینی، هاشم، قم، ناشر: انتشارات جامعه مدرسین، چاپ اول.
  3. ابن بابویه، محمد بن على (1403ق)، معانی‌الأخبار، محقق و مصحح: غفاری، علی‌اکبر، قم، ناشر: انتشارات جامعه مدرسین، چاپ اول.
  4. ابن حیون، نعمان بن محمد مغربى (1385ق)، دعائم الإسلام، محقق و مصحح: فیضی، آصف، قم، ناشر: مؤسسه آل البیت علیهم السلام، چاپ دوم.
  5. ابن سعد، محمد (۱۴۱۷ق)، الطبقات الکبری‏، بیروت، ناشر: دار احیا‌ء التراث‌ العربی‌.
  6. ابن عبد البر، یوسف بن عبدالله (بی تا)، ، الانتفاء فی فضائل الثلاثة الائمة الفقهاء، بیروت، ناشر: دار الکتب العلمیة.
  7. ابن ندیم، محمد بن اسحاق‏ (بی تا)، الفهرست، بیروت‏، ناشر: دار المعرفة.
  8. ابن عربی، محی الدین (1429ق)، فصوص الحکم، ترجمه محمد خواجوی، تهران، ناشر: نشر مولی، چاپ اول.
  9. ابونعیم، احمد بن عبدالله (بی‌تا)، حلیة الأولیاء و طبقات الأصفیاء‏، بیروت، ناشر: دارالکتب العلمیة.
  10. اربلی، علی بن عیسی (1381ق)، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، محقق و مصحح: رسولی محلاتی، سید هاشم، تبریز، ناشر: نشر بنی هاشم، چاپ اول.
  11. اردبیلى، محمد بن على (1403ق)، جامع الرواة و ازاحة الاشتباهات عن الطرق و الأسناد، بیروت، ناشر: دار الأضواء، چاپ اول.
  12. استرآبادى، محمد بن على (‏1422ق)، منهج المقال فی تحقیق أحوال الرجال‏، قم، ناشر: مؤسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، چاپ اول.
  13. امین، سید محسن (1406ق)، أعیان الشیعه، بیروت، ناشر: دار التعارف للمطبوعات.
  14. بخاری، اسماعیل بن ابراهیم الجعفی (بی‌تا)، التاریخ الکبیر، بی‌جا، بی‌نا.
  15. جعفری، محمدعیسی (1388ش)، بررسی سندی و محتوایی روایات ناظر به نقد صوفیه با تأکید بر منابع شیعی(پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته تصوف و عرفان اسلامی)، راهنما: شهرام پازوکی، دانشکده مذاهب، دانشگاه ادیان و مذاهب.
  16. حلّى، حسن بن على بن داود‌ (1383ق)، ‌رجال ابن داود‌، تهران، ناشر: انتشارات دانشگاه تهران‌.
  17. حلّى، علامه، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى‌ (1381ق)، رجال العلامة الحلی- خلاصة الأقوال فی معرفة أحوال الرجال‌، نجف اشرف‌، ناشر: منشورات المطبعة الحیدریة‌، چاپ دوم‌.
  18. خطیب بغدادی، ابوبکر احمد بن علی (1417ق)، تاریخ بغداد، محقق: مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت، ناشر: دار الکتب العلمیة ، چاپ اول.
  19. الخلّال، محمد بن هارون بن یزید (1410ق)، السنة، محقق: عطیة الزهرانی، ریاض، ناشر: دار الرایة.
  20. خویى، سید ابوالقاسم (1413ق)، معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة، بى‌جا، بى‌نا.
  21. ذهبی، محمد بن احمد (1414ق)، سیر اعلام النبلاء، محقق: ارناووط شعیب، بیروت، ناشر: مؤسسة الرسالة.
  22. طبرى آملى کبیر، محمد بن جریر بن رستم (1415ق)، المسترشد فی إمامة علیّ بن أبی طالب علیه السلام، محقق و مصحح: محمودی، احمد، قم، ناشر: کوشانپور، چاپ اول.
  23. شوشترى، محمد تقى‏ (1410ق)، قاموس الرجال‏، محقق: موسسه النشر الاسلامى التابعه لجماعه المدرسین بقم المشرفه‏، قم‏، ناشر: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی،‏ چاپ دوم.
  24. الطبری، ابن جریر (1358ق)، المنتخب من ذیل المذیل من تاریخ الصحابة و التابعین، بیروت، ناشر: مؤسسة دار الأعلمی للمطبوعات.
  25. طریحی، فخرالدین بن محمد (1375ش)، مجمع البحرین، محقق: حسینی اشکوری، محمد، تهران، ناشر: مرتضوی، چاپ سوم.
  26. طوسى، محمد بن حسن (1427ق)، رجال الشیخ الطوسی، محقق و مصحح، جواد قیومی اصفهانی، قم، ناشر: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ سوم.
  27. طوسى، محمد بن حسن (1420ق)، فهرست کتب الشیعة و أصولهم و أسماء المصنفین و أصحاب الأصول، محقق و مصحح: طباطبایی، عبد العزیز، قم، ناشر: انتشارات مکتبة المحقق الطباطبائی، چاپ اول.
  28. عده‌ای از علماء (1363ش) ، الأصول الستة عشر، قم، ناشر: دار الشبستری، چاپ اول.
  29. عطار، محمد بن ابراهیم (۱۳۸۶ش)، تذکرة الأولیاء، 1 ج، تهران، ناشر: زوار، چاپ 17.
  30. ابن حجر العسقلانی، احمد بن محمد بن علی (1417ق)، الصواعق المحرقة على أهل الرفض والضلال والزندقة، محقق: عبد الرحمن بن عبد الله الترکی - کامل محمد الخراط، لبنان، ناشر: دار الرسالة.
  31. ابن حجر العسقلانی، احمد بن محمد بن علی (1406 ق)، تقریب التهذیب، محقق: محمد عوامة، سوریه، ناشر: دار الرشید، چاپ اول.
  32. قمى، على بن ابراهیم (1404ق‏)، تفسیر القمی‏، محقق/ مصحح: موسوى جزائرى، طیّب‏، قم‏، ناشر: دار الکتاب‏، چاپ سوم‏.
  33. کشى، محمد بن عمر (1409ق)، رجال الکشی - إختیار معرفة الرجال، محقق و مصحح: طوسی، محمد بن الحسن/ مصطفوی، حسن، مشهد، ناشر: دانشگاه مشهد.
  34. کلینى، محمد بن یعقوب (1407ق)، الکافی، محقق و مصحح: غفاری، علی اکبر و آخوندی، محمد، تهران، ناشر: دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم.
  35. مامقانى، عبدالله (1431ق)، تنقیح المقال فی علم الرجال، قم، ناشر: موسسة آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث، چاپ اول.
  36. المزی، یوسف (1408ق)، تهذیب الکمال فی اسماء الرجال، محقق و مصحح: دکتر بشار عوّاد معروف، بیروت، ناشر: مؤسسة الرسالة، چاپ دوم.
  37. مظاهرى، حسین (1428ق)، الثقات الأخیار من رواة الأخبار، قم، ناشر: موسسة الزهراء علیها السلام الثقافیة الدراسیة، چاپ اول.
  38. مظفر، محمد حسن (‏1426ق)، الإفصاح عن أحوال رواة الصحاح‏، محقق: مؤسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث‏، قم‏، ناشر: موسسة آل البیت( علیهم السلام) لإحیاء التراث‏، چاپ اول.
  39. نجاشى، احمد بن على‌، 1407ق، رجال النجاشی- فهرست أسماء مصنفی الشیعة، محقق و مصحح سید موسى شبیرى زنجانى‌، قم‌، ناشر: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌.
  40. نمازی شاهرودی، علی (1414ق)، مستدرکات علم رجال الحدیث، تهران، ناشر: فرزند مؤلف، چاپ اول.