انسان پژوهی دینی

انسان پژوهی دینی

بررسی انتقادی پیامدهای برابری ‌جنسیتی در سند 2030 برای زنان در پرتو آیات قرآن ‌کریم

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری دانشکاه تهران
2 هیئت علمی دانشگاه تهران
3 استادیار دانشگاه تهران
10.22034/ra.2025.2011312.2909
چکیده
دفاع از حقوق زنان دغدغۀ مهم سازمان‌های بین‌المللی در دهه‌های اخیر بوده‌ است. هدف پنجم سند توسعۀ پایدار ۲۰۳۰ به «برابری ‌جنسیتی و توانمندسازی زنان و دختران» اختصاص یافته ‌است. با توجه به اینکه «توانمندسازی» و همۀ اهداف فرعی ذیل هدف پنجم به «برابری جنسیتی» برمی‌گردند، «برابری‌ جنسیتی» برای تحقق همۀ اهداف سند 2030 محوریت دارد. نهاد زنان ملل ‌متحد با توسعۀ مفهومیِ «برابری‌ جنسیتی»، مفاهیم و مصادیق جدیدی را به سند می‌افزاید که در نگاه اول به سند دیده نمی‌شود، ولی ملاک پیگیری‌ها و مؤاخذه‌های بین‌المللی دولت‌ها قرار می‌گیرد. هدف این مقاله، شناسایی پیامدهای حقیقی برابری جنسیتی بر اساس مؤلفه‌های توسعه‌یافته برای زنان است و با روش تحقیق اسنادی و تحلیل انتقادی انجام گرفته‌ است. یافته‌های مقاله نشان می‌دهد برابری جنسیتی در ظاهر، پیامدهای سودمندی به زنان جهان نوید می‌دهد، ولی در عمل با فروکاست منزلت انسانی زنان و تضعیف بنیان خانواده، تحمیل مسئولیت‌های بیشتر بر زنان در جامعه بدون توجه به علاقه‌ها و توانایی‌هایشان، همچنین افزایش فقر و کاهش سلامت و امنیت، مشکلات فردی و اجتماعی جدیدی برای زنان ایجاد می‌کند. در حالی ‌که رویکرد قرآن‌ کریم بر اساس «عدالت جنسیتی» ارزش انسانی و ذاتی زنان را تبیین، جایگاه همسری و مادری در خانواده را تقویت، و حقوق اجتماعی، سیاسی و اقتصادی متناسب با آنان را تعیین می‌کند و الگویی به‌مراتب مؤثرتر و کارآمدتر است. انقلاب اسلامی ایران در عصر حاضر توانست نمونۀ عملی این الگو را برای زن به دنیا معرفی کند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Critical Analysis of the Implications of Gender Equality in the 2030 Agenda for Women in Light of the Qur’anic Verses

نویسندگان English

Adine Asgharinejad kisomi 1
Hamidreza Hajibabaee 2
zara Rezazade Asgari 3
1 PhD Candidate of Tehran University
2 • Associate Professor, Tehran University
3 • Assistant Professor, Tehran University
چکیده English

The protection of women’s rights has been a major concern for international organizations over recent decades.The fifth goal of the 2030 Sustainable Development Agenda is dedicated to “gender equality and the empowerment of women and girls.” Since “empowerment” and all subsidiary targets under the fifth goal are rooted in “gender equality,” gender equality serves as the central pillar for achieving all the objectives of the 2030 Agenda. UN Women, by conceptually expanding gender equality, introduces new concepts and applications into the Agenda, which are not immediately apparent in the text but serve as benchmarks for international monitoring and accountability of states. The aim of this article is to identify the actual implications of gender equality, based on its extended components for women, and it has been conducted through a documentary method combined with critical analysis. The findings reveal that, while gender equality ostensibly promises beneficial outcomes for women worldwide, in practice it leads to the erosion of women’s human dignity, the weakening of the family structure, the imposition of additional responsibilities on women in society regardless of their interests and capabilities, as well as heightened poverty, reduced health and security, thereby generating new individual and social challenges for women. In contrast, the Qur’anic approach—grounded in the principle of “gender justice”—articulates women’s inherent human worth, reinforces their roles as wives and mothers within the family, and delineates social, political, and economic rights tailored to their nature, thereby offering a far more effective and sustainable model.

کلیدواژه‌ها English

Gender Equality
2030 Agenda
Implications for Women
Women in the Qur&‌‌‌‌rsquo
an
-         قرآن کریم (1380). ترجمۀ: محمدمهدی فولادوند، تهران: دفتر مطالعات تاریخ و معارف ‌اسلامی.
-         آیت‌اللهی، زهرا (۱۳۹۷). حقوق زنان: برابری یا نابرابری؟، جلد دوم (پاسخ به شبهات مسائل زنان)، قم: دفتر نشر معارف با همکاری پژوهشگاه فرهنگ و معارف ‌اسلامی، چاپ ‌دوم.
-         آیت‌اللهی، زهرا (1399). مشارکت اجتماعی زنان در اسلام: سیاست، دانش و اقتصاد، تهران: شورای‌ فرهنگی‌اجتماعی زنان ‌و خانواده.
-         اسعدی، سید حسن (۱۳۹۱). حقوق زن: پژوهشی تطبیقی دربارۀ حقوق زن، تهران: میزان، چاپ‌ اول.
-         اونز، گیل (1380). مردانه بازی کن، زنانه پیروز باش، ترجمۀ: ویدا اسلامیه، تهران: کتاب‌سرای تندیس.
-         جوادی ‌آملی، عبدالله (۱۳۷۱). زن در آینۀ جلال و جمال، تهران: مرکز نشر فرهنگی رجاء، چاپ ‌دوم.
-         ـــــــــــــــ (۱۳۹۱). مفاتیح الحیاة، تحقیق و تنظیم: محمدحسین فلاح‌زاده، یدالله مقدسی، سید کمال‌الدین عمادی، محمود لطیفی و جعفر آریانی، قم: إسراء، چاپ‌ اول.
-         ـــــــــــــــ (1401). خانوادۀ متعادل و حقوق آن، قم: اسراء، چاپ ‌چهارم.
-         جهانیان، ناصر (1397). «نقدی بر دستور کار 2030 برای توسعۀ پایدار»، در: اقتصاد اسلامی، س18، ش72، ص35-61.
-         حبیبی، رضا (1396). واکاوی بنیان‌های ایدئولوژیک سند 2030، تهران: کتاب فردا.
-         حسینی ‌اکبرنژاد، هاله؛ حسینی ‌اکبرنژاد، حوریه (1398). قلمرو تعهدات بین‌المللی در چارچوب اهداف چهارم و پنجم سند توسعۀ ‌پایدار ۲۰۳۰: آموزش و برابری‌ جنسیتی، تهران: روابط ‌عمومی شورای فرهنگی‌اجتماعی زنان و خانواده، چاپ ‌اول.
-         خسروشاهی، قدرت‌الله؛ یراقی، سعیده (۱۳۹۲). «بررسی انتقادی کنوانسیون رفع هر گونه تبعیض علیه زنان در پرتو منشور حقوق و مسئولیت‌های زنان در نظام جمهوری اسلامی ایران»، مطالعات راهبردی زنان، س16، ص147-175.
-         خسروی، زهره (1380). «بررسی آسیب‌های روانی‌اجتماعی زنان سرپرست خانواده»، در: نشریۀ علوم انسانی الزهرا، س11، ش39، ص71-94.
-         دشتی، محمد (۱۳۷۹). ترجمۀ نهج البلاغه، قم: مؤسسۀ فرهنگی‌تحقیقاتی امیرالمؤمنین (ع).
-         دوبووار، سیمون (۱۴۰۰). جنس دوم، ترجمۀ: قاسم صنعوی، تهران: طوس، چاپ ‌هجدهم.
-         دورانت، ویلیام ‌جیمز (1369). لذات فلسفه، ترجمۀ: عباس زریاب‌ خوئی، تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب‌ اسلامی، چاپ‌ پنجم.
-         رمضانی، حسین (۱۳۹۹). توسعۀ پایدار: نقد و بررسی سند ۲۰۳۰، تهران: کانون اندیشۀ جوان، چاپ ‌دوم.
-         سند دستور کار 2030 (1394). دگرگون ساختن جهان ما: دستور کار 2030 برای توسعۀ پایدار، ترجمۀ: سعدالله نصیری ‌قیداری، تهران: کمیسیون ملی یونسکو.
-         شهیدی، سید جعفر (1387). زندگانی فاطمۀ ‌زهرا (س)، قم: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
-         صابری‌ فتحی، سید مجید؛ و دیگران (1399). واقعیت آموزش در سند «توسعۀ پایدار» 2030؛ فلسفه، تضادها و چالش‌ها، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه با همکاری پژوهشکدۀ مطالعات اسلامی در علوم انسانی، مشهد: دانشگاه فردوسی، چاپ ‌اول.
-         طباطبایی، محمدحسین (۱۳۷۴). المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمۀ: محمدباقر موسوی، ج4 و 18، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ‌ پنجم.
-         علاسوند، فریبا (۱۴۰۰). زن در اسلام: مبانی، حقوق و تکالیف، قم: مرکز نشر هاجر، چاپ ‌اول.
-         فردمن، جین (۱۳۸۱). فمینیسم، ترجمۀ: فیروزه مهاجر، تهران: آشیان.
-         فعالی، محمدتقی (1388). «جنسیت، فمینیسم یا ذات‌گروی الاهی با تأکید بر عدالت جنسیتی»، در: مطالعات راهبردی زنان، س12، ش۴۶، ص۱۵۶-۱۹۵.
-         قرائتی، محسن (1376). تفسیر نور، ج2 و 7، قم: مؤسسۀ در راه حق، چاپ ‌دوم.
-         کلینی ‌رازی، محمد بن یعقوب (1407). اصول کافی، ج1 و 5، تهران: دار الکتب الإسلامیة، چاپ‌ چهارم.
-         گاردنر، ویلیام (۱۳۹۶). جنگ علیه خانواده، برگردان و تلخیص و تدوین: معصومه محمدی، قم: دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، چاپ ‌چهارم.
-         لوبون، گوستاو (1318). تمدن اسلام و عرب، ترجمه سید محمدتقی فخر داعی‌گیلانی، تهران: کتاب‌فروشی علمی، چاپ ‌اول.
-         مجلسی، محمد باقر (1403). بحار الانوار الجامعة لدرر أخبار الأئمه الأطهار، ج1، 13، 78، 100 و 101، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، الطبعة الثانیة.
-         محمدی ‌ری‌شهری، محمد (1386): میزان الحکمة، قم: سازمان چاپ و نشر دارالحدیث، چاپ‌ هفتم.
-         مصباح یزدی، محمدتقی (1388). نگاهی گذرا به حقوق بشر از دیدگاه اسلام، پایگاه اطلاع‌رسانی آثار حضرت‌ آیت‌الله مصباح یزدی، چاپ ‌سوم.
-         مطهری، مرتضی (۱۳۶۵). نظام حقوق زن در اسلام، تهران: صدرا، چاپ ‌پنجم.
-         مطهری، مرتضی (1402). سیری در سیرۀ نبوی، تهران: ‌صدرا.
-         مکارم ‌شیرازی، ناصر؛ و دیگران (1371). تفسیر نمونه، ج17، تهران: دار الکتب‌ الإسلامیة، چاپ‌ دهم.
-         مهریزی، مهدی (۱۳۹۳). قرآن و مسئلۀ زن، تهران: مؤسسۀ فرهنگی دین‌پژوهی بشرا، چاپ‌ اول.
-         مؤمن، رقیه‌السادات (1400). بازخوانی هویت زن در سنت علوی، تهران: دانشگاه ‌امام‌ صادق (ع).
-         هاجری، عبدالرسول؛ کاوه‌مریان، میترا؛ آیت‌اللهی، زهرا (1383). بررسی سند بین‌المللی حقوق جهانی زنان: کنوانسیون رفع انواع تبعیض علیه زنان، تهران: روابط ‌عمومی شورای فرهنگی‌اجتماعی زنان.
-         هیولت، سیلویا آن؛ و دیگران (۱۳۸۳). فمینیسم در آمریکا تا سال ۲۰۰۳، تهران: دفتر نشر معارف.
-         Khamenei.ir
-         https: //www.unwomen.org/en
-         https: //iran.un.org/fa/sdgs