انسان پژوهی دینی

انسان پژوهی دینی

مفاهیم «مرگ» و «زندگی» در صحیفهٔ سجادیه از منظر استعارۀ مفهومی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 گروه آموزشی زبانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
2 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا
3 زبان شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
10.22034/ra.2025.2039441.3006
چکیده
درک مفاهیم انتزاعی برای انسان بدون بهره‌گیری از مفاهیم عینی بحث‌برانگیز است. به همین منظور، زبان انسان از استعاره‌های مفهومی استفاده می‌کند. به ‌عبارت دیگر، یکی از اصلی‌ترین ابزارهای زبانی انسان که به‌ طور گسترده‌ای در زبان او نهادینه شده، استعارۀ مفهومی است. «مرگ» و «زندگی» از جمله مفاهیم انتزاعی محسوب می‌شود که انسان برای تبیین آن از حوزه‌های عینی بهره می‌گیرد. این پژوهش با روش توصیفی‌تحلیلی و گردآوری داده‌ها به شیوۀ کتاب‌خانه‌ای انجام شده و در صدد است نشان دهد کدام استعاره‌های مفهومی در حوزۀ مقصد مرگ و زندگی در صحیفۀ سجادیه به ‌کار رفته و مهم‌ترین حوزۀ مبدأ برای این دو مفهوم در این کتاب ارزشمند چیست. نتایج بررسی دقیق دعاهای صحیفۀ سجادیه نشان می‌دهد در مجموع ده حوزه برای این دو مفهوم شناسایی شده که از این تعداد، هفت حوزه به مرگ و سه حوزه به زندگی اختصاص دارد. پُرکاربردترین حوزه‌های مبدأ برای این دو مفهوم، استعاره‌های «سفر» و «مقصد» بوده است که نشان می‌دهد مفاهیم «مرگ» و «زندگی» در صحیفۀ سجادیه تناسب و تناظر هدفمندی دارند. بر اساس این مفاهیم، زندگی مسیری است برای رسیدن به هدف نهایی که همان آخرت است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Conceptual Metaphor Perspective on the Concepts of Death and Life in Sahifah Sajjadiyah

نویسندگان English

Elham Izadi 1
leila Hashemian 2
Nasim Mohtashamirad 3
1 department of linguistics, faculty of humanities, Bu Ali Sina university, Hamedan, Iran
2 Department of Persian Language and Literature, Faculty of Humanities, Bu Ali Sina University
3 Linguistics, Faculty of Humanities, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
چکیده English

Understanding abstract concepts is challenging for humans without the use of concrete concepts. For this purpose, human language employs conceptual metaphors. In other words, one of the primary linguistic tools of humans, which is widely entrenched in their language, is the conceptual metaphor. Death and life are among the abstract concepts that humans rely on concrete domains to elucidate. This study was conducted using a descriptive-analytical approach and data were collected through library-based methods. The aim is to identify which conceptual metaphors are employed in the target domain of death and life in Sahifah Sajjadiyah and to determine the primary source domain for these two concepts in this valuable text. The results of a detailed examination of the prayers in Sahifah Sajjadiyah reveal that a total of ten domains have been identified for these two concepts, of which seven pertain to death and three to life. The most frequently used source domains for these two concepts are the metaphors of journey and destination, indicating that the concepts of death and life in Sahifah Sajjadiyah exhibit a purposeful correspondence and alignment. Based on these concepts, life is conceived as a path toward the ultimate goal, which is the hereafter.

کلیدواژه‌ها English

Conceptual Metaphor
Death
Life
Ṣaḥīfat al-Sajjādīyah
Cognitive
-         قرآن کریم (1383). ترجمۀ مهدی الاهی قمشه‌ای، تهران: پیام عدالت.
-         ابن منظور، محمد بن مکرم. (1414 هـ.ق). لسان العرب (چاپ سوم). بیروت: دار صادر.
-         احمدی، فاطمه؛ اسدی اصل، علی؛ اسماعیلی‌زاده، عباس (1402). «برآیند یاد مرگ و معاد بر سلامت معنوی در ساحت کنش در صحیفۀ سجادیه»، در: فرهنگ و ارتقای سلامت، ش22، ص130-137.
-         ارفع، سید کاظم (1386). متن کامل و ترجمۀ صحیفۀ مبارکۀ سجادیه، تهران: فیض کاشانی.
-         اسداللهی، خدابخش؛ عبدی، مهدی (1396). «بررسی استعارۀ مفهومی زندگی در اشعار فروغ فرخزاد»، در: مطالعات نظریه و انواع ادبی، س2، ش1 (4)، ص7-24.
-         انصاریان، حسین (1398). صحیفۀ سجادیه، تهران: دارالعرفان.
-         آریان، حسین؛ تلخابی، مهری (1399). «تحلیل مفهوم مرگ در شعر فروغ فرخزاد بر اساس نظریۀ استعارۀ شناختی»، در: مطالعات زبانی و بلاغی، ش22، ص7-36.
-         برکات، محمدرضا؛ کیانی‌نیا، فرزانه (1402). «تعبیر از معقول به محسوس در قرآن کریم: استعارۀ تصریحیه، مصادیق و دلالت‌های معنایی و زیبایی‌شناختی در سورۀ بقره»، در: مطالعات سبک‌شناختی قرآن کریم، doi: 10.22034/sshq.2023.178954
-         بنی‌عصار، امیر (1396). «نقش استعارۀ مفهومی در فهم آیات با تطبیق استعارۀ زندگی تجارت است»، در: ذهن، ش73، ص139-158.
-         تصدیقی، سمیه (1401). «بررسی تطبیقی مفاهیم مرتبط با زندگی و مرگ در صحیفۀ سجادیه و مثنوی مولانا از منظر شناختی»، در: عرفان‌پژوهی در ادبیات، ش1، ص59-81.
-         دده‌بیگی، محسن (1389). «مرگ در صحیفۀ سجادیه»، در: بینات، ش68، ص125-134.
-                  دریابیگی، محسن (1391). «مرگ‌اندیشی در صحیفۀ کاملۀ سجادیه»، در: اندیشۀ نوین دینی، ش29، ص89-101.
-         دهخدا، علی‌اکبر (1354). لغت‌نامه، تهران: امیرکبیر.
-         راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412). مفردات الفاظ القرآن، دمشق: چاپ صفوان عدنان داوودی.
-         رضایی، عبدالحسین. (1397). شرح و ترجمه صحیفه سجادیه امام سجاد (ع)، چاپ اول، قم: مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی امام خمینی (ره).
-         رضی، شریف (1379). نهج البلاغه، ترجمۀ: محمد دشتی، قم: مشهور.
-         سجودی، فرزان؛ قنبری، زهرا (1391). «بررسی شناختی استعارۀ زمان در داستان‌های کودک به زبان فارسی»، در: نقد ادبی، س5، ش19، ص135-156.
-         شادمان، یسرا؛ احمدی، محمدنبی؛ ملکیان، سحر (1400). «نقش استعاره‌های مفهومی در ترجمۀ صحیفۀ سجادیه از منظر زبان‌شناسی شناختی و الگوی لیکاف و جانسون»، در: پژوهش‌های ترجمه در زبان و ادبیات عربی، س11، ش24، ص121-144.
-         شریفی مقدم، آزاده (1398). «توجیه تقابل‌های استعاری حوزه مفهومی مرگ در قالب نظریۀ تصویرگونگی»، در: زبان‌شناسی و گویش‌های خراسان، ش20، ص285-311.
-         شعبانلو، علی‌رضا (1398). «منشأ قرآنی استعاره‌های مفهومی مرگ در مثنوی مولوی»، در: مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی، ش11، ص39-62.
-         شمیسا، سیروس (1387). بیان و معانی، تهران: فردوس.
-         طباطبایی، سید محمدحسین (1417). المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
-         عباسی، زهرا؛ خسروی، امین (1396). «بررسی مفهوم تکاملی مرگ در اشعار مولانا بر اساس نظریۀ استعارۀ شناختی مدل فرهنگی استعارۀ زنجیرۀ بزرگ»، در: ادبیات عرفانی، س9، ش17، ص7-29.
-         غلامی برسمنانی، سمانه (1394). بررسی ترجمۀ استعاره‌ها در ترجمه‌های انگلیسی صحیفۀ سجادیه، استاد راهنما: ایرج منتشری، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس.
-         فیض، ابوالحسن. (۱۳۸۰). ترجمه و شرح صحیفه سجادیه، چاپ پنجم. تهران: انتشارات صدرا.
-         قائمی، محمدمهدی؛ واعظی، احمد (1393). «حقیقت مرگ، مرگ‌اندیشی و معنای زندگی»، در: آیین حکمت، س6، ش20، ص155-183.
-         کوچش، زلتن (1393). مقدمه‌ای کاربردی بر استعاره از کوچش، ترجمۀ: ابراهیم شیرین‌پور، تهران: سمت.
-         لیکاف، جرج؛ جانسون، مارک (1397). استعاره‌هایی که باور داریم، ترجمۀ: راحله گندم‌کار، تهران: علمی.
-         مطهری، مرتضی (1377). فلسفۀ تاریخ، تهران: صدرا.
-         نغزگوی کهن، مهرداد؛ داوری، شادی (1393). فرهنگ توصیفی زبان‌شناسی تاریخی، تهران: علمی.
-         Chittick, W. (2008). Al-Sahifah Al-Kamilah Al-Sajjadiyyah: The Psalms of Islam, Qom: Ansarian Publication.
-         Deignan, A. (2005). Metaphor and Corpus Linguistics: Converging Evidence in Language and Communication Research, Amsterdam/ Philadelphia: John Benjamin Publication Company.
-         Haig, Geoffrey; Rasekh-Mahand, Mohammad (2022). HamBam: The Hamedan-Bamberg Corpus of Contemporary Spoken Persian, Bamberg: University of Bamberg, available on: https://multicast.aspra.uni-bamberg.de/resources/hambam/
-         Heine, B.; Claudi, U.; Hunnemeyer, F. (1991). Grammaticalization: A Conceptual Framework, Chicago: Chicago University Press.
-         Jakobson, R.; Halle, M. (1956). Fundamentals of Language, The Hague: Mouton.
-         Kӧvecses. Z. (2002). Metaphor: A Practical Introduction, Oxford: Oxford University Press, https://doi.org/10.1075/msw.1.1.10mac.
-         Lakoff, G. Women (1987). Fire and Dangerous Things: What Categories Reveal about Min, Chicago: Chicago University Press.
-         Lakoff, G.; Johnson, M. (1988). “Cognitive Semantics”, In: Umberto Eco & et al, Meaning and Mental Representation, Indiana: Indiana University Press, pp. 119-154.
-         Lakoff, G.; Johnson, M. (1980). Metaphors We Live by, Chicago: The University of Chicago Press, IL.
-         Muhani, S. A. (1984). Al-Sahifah Al-Sajjadiyyah, Iran: Islamic Propagation Organization.
-         Trim, R. (2011). Metaphor and the Historical Evolution of Conceptual Mapping, NewYork: Palgrave Macmillan, https://doi.org/10.1080/10926488.2014.859493