انسان پژوهی دینی

انسان پژوهی دینی

باز تعریف عیوب مشترک موجب فسخ نکاح با تأکید بر ابعاد انسانی زوجین

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
نقی آقازاده 1
محمدامین ملکی 2
1 استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه امام حسین علیه السلام
2 استادیار گروه حقوق اسلامی دانشگاه علوم قضائی و خدمات اداری
10.22034/ra.2025.2029880.2993
چکیده
فسخ عقد نکاح به واسطۀ عیوب حقی است که در فقه امامیه به زوجین داده شده است تا بتوانند از حقوق ذاتی و انسانی خویش بهره‌مند شوند. در این میان برخی عیوب به صورت مشترک معطی حق فسخ به زوجین است که از آن به «عیوب مشترک» یاد می‌شود. مطابق نظر مشهور فقها، جنون تنها عیبی است که در صورت وجود آن در هر یک از طرفین عقد نکاح، طرف دیگر حق فسخ عقد نکاح را خواهد داشت. قانون مدنی در این خصوص، از نظر مشهور فقها تبعیت کرده است. در مقابلِ نظر مشهور، برخی دیگر از فقها معتقدند دو بیماری برص و جذام نیز جزء عیوب مشترک است. پژوهش پیش رو با شیوۀ توصیفی و تحلیلی و بهره‌گیری از منابع دست اول کتاب‌خانه‌ای، ضمن نقد دیدگاه مشهور فقها و تبیین نظر غیرمشهور در پذیرش نظریۀ توسعۀ عیوب مشترکِ موجب فسخ به نفع زنان، این نظر را با روح عدالت‌خواهی قوانین اسلامی و همچنین تشریع قوانین در اسلام بر مبنای انسانیت و نه جنسیت همگام‌تر می‌داند. پیشنهاد شده است برای رعایت حقوق زوجه، علاوه بر شرط سلامت مرد از بیماری‌های مد نظر، مواد قانونی مربوط به آن اصلاح شود.
کلیدواژه‌ها
عیوب مشترک
فسخ نکاح
برص
جذام
جنون
حق زن

موضوعات

عنوان مقاله English

Redefining Common Defects Leading to Marital Annulment with Emphasis on the Human Dimensions of the Spouses

نویسندگان English

Naghi aghazadeh 1
MohammadAmin Maleki 2
1 Assistant Professor of the Department of Islamic Studies of Imam Hossein University
2 Assistant Professor, Department of Islamic Law, University of Judicial Sciences and Administrative Services
چکیده English

The annulment of marriage on account of defects constitutes a right granted to the spouses in Imamiyya jurisprudence, enabling them to exercise their inherent and human entitlements. Among these, some defects, being common to both spouses, grant either spouse the right of annulment, and are therefore referred to as “shared defects.”  According to the prevailing view among jurists, insanity is the only defect that, if present in either party to the marriage, entitles the other party to annul the marriage. The Civil Code, in this regard, follows the prevailing view among jurists. In contrast to the prevailing view, some other jurists hold that two diseases, vitiligo and leprosy, also constitute shared defects. The present study, employing a descriptive and analytical approach and utilizing primary library sources, critiques the prevailing view among jurists and elucidates the minority opinion advocating the expansion of shared defects leading to annulment in favor of women, considering this view to be more aligned with the justice-oriented spirit of Islamic law and the enactment of laws based on humanity rather than gender.It is proposed that, in order to safeguard the rights of the wife, the relevant legal provisions be amended to include, in addition to the requirement of the husband’s freedom from the aforementioned diseases, appropriate safeguards.

کلیدواژه‌ها English

: Shared Defects
Annulment of Marriage
Vitiligo
Leprosy
Insanity
the Rights of the Wife
-         قرآن کریم.
-         قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران.
-         ابن براج طرابلسی، قاضی عبد العزیز (1406). المهذب، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
-         ابن فارس، احمد (1404). معجم مقائیس اللغة، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزهٔ علمیهٔ قم.
-         ابن منظور، محمد بن مکرم (1414). لسان العرب، بیروت: دار الفکر للطباعة والنشر والتوزیع، دار صادر، الطبعة الثالثة.
-         ابن‌بابویه قمی (صدوق)، محمّد بن علی (1413). من لا یحضره الفقیه، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم.
-         احسایی، ابن ابی جمهور (1405). عوالی اللئالی العزیزیة، قم: دار سید الشهداء للنشر.
-         اصفهانی، سید ابوالحسن (1379). وسیلة النجاة، بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
-         امامی، سید حسن (بی‌تا). حقوق مدنی، تهران: اسلامیة.
-         انصاری (1415). کتاب النکاح، قم: کنگرهٔ جهانی بزرگ‌داشت شیخ اعظم انصاری.
-         بحرانی، یوسف بن احمد (1405). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
-         جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1368). ترمینولوژی حقوقی، تهران: گنج دانش، چاپ چهارم.
-         جوهری، اسماعیل بن حماد (1410). الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة، بیروت: دار العلم للملایین.
-         حر عاملی، محمد بن حسن (1409). وسائل الشیعة، قم: مؤسسة آل البیت (ع).
-         حلّی، جعفر بن حسن (1408). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال والحرام، قم: مؤسسهٔ اسماعیلیان، چاپ دوم.
-         ـــــــــــــــــــ (1413 الف). قواعد الأحکام فی معرفة الحلال والحرام، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
-         ـــــــــــــــــــ (1413 ب). مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
-         ـــــــــــــــــــ (1387). إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، قم: مؤسسهٔ اسماعیلیان.
-         خراسانی، محمدکاظم (1370). حاشیة المکاسب، تهران: دار الکتب الاسلامیة.
-         دهخدا، علی‌اکبر (1377). لغت‌نامهٔ دهخدا، تهران: دانشگاه تهران.
-         سبحانی، جعفر (بی‌تا). نظام النکاح فی الشریعة الإسلامیة الغراء، قم: بی‌نا.
-         موسوی سبزواری، سید عبدالأعلی (1413). مهذّب الأحکام، قم: مؤسسة المنار، الطبعة الرابعة.
-         شهیدی، مهدی (1388). سقوط تعهدات، تهران: مجد، چاپ نهم.
-         طباطبایی فشارکی، سید محمد بن قاسم (1413). الرسائل الفشارکیة، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
-         طریحی، فخرالدین بن محمد (1416). مجمع البحرین، تهران: کتاب‌فروشی مرتضوی، چاپ سوم.
-         طوسی، محمد بن حسن (1387). المبسوط فی فقه الإمامیة، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة، الطبعة الثالثة.
-         ـــــــــــــــــــ (1390). الاستبصار فیما اختلف من الأخبار، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
-         ـــــــــــــــــــ (1400). النهایة فی مجرد الفقه والفتاوی، بیروت: دار الکتاب العربی، الطبعة الثانیة.
-         ـــــــــــــــــــ (1407). تهذیب الأحکام، تهران: دار الکتب الإسلامیة، الطبعة الرابعة.
-         عاملی جبعی (شهید ثانی)، زین‌الدین بن علی (1410). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، المحشّی: کلانتر، قم: کتاب‌فروشی داوری.
-         ـــــــــــــــــــ (1413). مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
-         علوی قزوینی، سید علی (1384). «نقد و تحلیل مادهٔ 1123 قانون مدنی ایران در مورد وضعیت نامتعادل زوجین در برخورداری از حق فسخ نکاح»، در: پژوهش زنان، س3، ش 1، ص5-23.
-         عمید، حسن (1356). فرهنگ فارسی عمید، تهران: امیرکبیر، چاپ پانزدهم.
-         عمیدی، سید عمیدالدین بن محمد (1416). کنز الفوائد فی حل مشکلات القواعد، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
-         فاضل هندی، محمد بن حسن (1416). کشف اللثام والإبهام عن قواعد الأحکام، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
-         فراهیدی، خلیل بن احمد (1410). کتاب العین، قم: هجرت، چاپ دوم.
-         کاشف الغطاء، محمدحسین (1361). تحریر المجلة، قم: المکتبة الفیروزآبادی.
-         کرکی، علی بن حسین (1414). جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم: مؤسسة آل البیت (ع)، چاپ دوم.
-         کلینی، محمد بن یعقوب (1429). الکافی، قم: دار الحدیث للطباعة والنشر.
-         گودرزی، فرامرز (1377). پزشکی قانونی، تهران: اینشتین.
-         مجلسی، محمد باقر (1362). بحار الأنوار، تهران: کتاب‌فروشی اسلامیه.
-         محقق داماد، سید مصطفی (1387). بررسی فقهی‌حقوقی خانواده: نکاح و انحلال آن، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، چاپ پانزدهم.
-         مروارید، علی‌اصغر (1410). سلسلة الینابیع الفقهیة، بیروت: المطبعة مؤسسة فقه الشیعة، الدار الاسلامیة.
-         مطهری، مرتضی (1390). نظام حقوق زن در اسلام، تهران: صدرا، چاپ پنجاه‌وهفتم.
-         معین، محمد (1375). فرهنگ فارسی (متوسط) معین، تهران: امیرکبیر، چاپ نهم.
-         مفید، محمد بن محمد (1413). المقنعة، قم: کنگرهٔ جهانی هزارهٔ شیخ مفید.
-         مکارم شیرازی، ناصر (1424). کتاب النکاح، قم: مؤسسهٔ امام علی بن ابی‌طالب (ع).
-         موسوی خمینی، سید روح‌اللّه (بی‌تا). تحریر الوسیلة، قم: مؤسسهٔ مطبوعات دارالعلم.
-         میرداداشی، سید مهدی (1391). تبیین فقهی‌حقوقی شروط ضمن عقد ازدواج و عیوب موجب فسخ نکاح و حق حبس زوجه، تهران: جنگل، چاپ دوم.
-         نجفی، محمد حسن (1404). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، الطبعة السابعة.
انسان پژوهی دینی
دوره 22، شماره 53 - شماره پیاپی 53
علمی پژوهشی
شهریور 1404
صفحه 245-263