انسان پژوهی دینی

انسان پژوهی دینی

دام‌گستری مجرمین یقه‌آبی در سنجه کرامت انسانی: نقد فلسفه سیاسی عمل پلیسی در نظام عدالت کیفری ایران و ارائه الگوی نظارت قضایی پیشین

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه حقوق جزا و جرم شناسی،واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی ، قم ایران
2 استادیار گروه فقه دانشکده شهید محلاتی قم ایران
3 دانشیار گروه حقوق،دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قم،قم، ایران
10.22034/ra.2026.2083812.3139
چکیده
چکیده
پدیده «دام‌گستری پلیسی» به‌ویژه زمانی که متوجه مجرمین یقه‌آبی (کارگران، خرده‌فروشان، متهمان جرایم خرد و آسیب‌پذیران اقتصادی-اجتماعی) می‌شود، حلقه اتصال بحرانی میان «اقتدار حکومتی» و «کرامت انسانی» است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد بینارشته‌ای، در صدد پاسخ به این پرسش است: «دام‌گستری نسبت به مجرمین یقه‌آبی چه تعارضات ساختاری با اصول چهارگانه فطرت، کرامت ذاتی، اختیار و حرمت غدر در مبانی انسان‌شناختی حکمرانی دینی دارد؟»
یافته‌ها نشان می‌دهد دام‌گستری مجرمین یقه‌آبی در تعارضی ذاتی و چهارسویه با این مبانی قرار دارد: نخست، با تبدیل حکومت از «باغبان» پرورش‌دهنده فطرت به «شکارچی» فقیرترین شهروندان، اصل فطرت را نقض می‌کند. دوم، با تقلیل شهروند از «غایتِ ذاتاً مکرّم» به «ابزار آسان‌دست‌یاب» کشف جرم، اصل کرامت را زیر پا می‌گذارد. سوم، با ایجاد «جبر ساختگی» در بستر محرومیت‌های پیشینی، اصل اختیار را بی‌معنا می‌سازد. چهارم، با نقض عهد ضمنی صداقت و توسل به غدر، اصل اخلاق اعتماد را ویران می‌کند.
واکاوی منظومه‌ای فقه حکومتی با استخراج پنج قاعده کلیدی (حرمت غدر، نهی از اغراء، حرمت تجسس، شرایط مضیق اضطرار، بطلان ادله ناشی از حرام) مؤید آن است که دام‌گستری فعال نسبت به مجرمین یقه‌آبی فاقد مشروعیت شرعی بوده و ادله ناشی از آن باطل است. بررسی تطبیقی رویه قضایی دیوان عالی آمریکا در پرونده‌های Sherman (1958) و Jacobson (1992) نشان می‌دهد که نظام حقوقی آمریکا نیز با اصول «تولید جرم توسط دولت» و «عدم آمادگی قبلی» به نتایجی مشابه با فقه اسلامی دست یافته است. در نتیجه، ضرورت گذار به الگوی «نظارت قضایی پیشین و فعال» به عنوان بیانیه عملی حکمرانی اعتمادساز ایجاد می‌شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Entrapment on the Scale of Human Dignity: A Critique of the Political Philosophy of Police Action in Iran’s Criminal Justice System and Proposing a Model of Prior Judicial Supervision

نویسندگان English

mohammad mozafari 1
sayyed Mohammed hedary khormizi 2
shahrdad darabi 3
1 PhD Student in department of Criminal Law and Criminology, Qo.c., Islamic Azad University, Qom, Iran
2 Assistant Professor of Fiqh (Islamic Jurisprudence), Shahid Mahallati Faculty, Qom, Qom, Iran
3 Associate Professor of Law, Islamic Azad University, Qom Branch, Qom, Iran
چکیده English

Abstract

The phenomenon of "police entrapment," particularly when directed at blue-collar criminals, represents a critical nexus between "state authority" and "human dignity." This research seeks to answer: "What structural conflicts does entrapment targeting blue-collar criminals have with the four principles of Fitrah, inherent dignity, free will, and the prohibition of deceit in religious governance?" The findings reveal an inherent fourfold conflict: transforming government from a "gardener" to a "hunter" of the poor; reducing citizens to "easily accessible tools" for crime detection; creating "manufactured determinism" within conditions of deprivation; and violating the implicit covenant of honesty. Governmental jurisprudence confirms that active entrapment of blue-collar criminals lacks religious legitimacy. A comparative analysis of U.S. Supreme Court jurisprudence in Sherman (1958) and Jacobson (1992) demonstrates that American legal doctrine has reached consistent conclusions. Consequently, a transition to "prior and active judicial oversight" is essential.

کلیدواژه‌ها English

Keywords: Entrapment
Blue-Collar Criminals
Human Dignity
Fitrah
Free Will
Governmental Jurisprudence
Prior Judicial Oversight.Governmental Jurisprudence (Fiqh al-Hukmah)
Prior Judicial Oversight

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 06 اردیبهشت 1405