انسان پژوهی دینی

انسان پژوهی دینی

تقریری انتقادی از حقیقت «ماده» در مباحث فلسفی بر اساس تفسیر انفسی ماجرای هبوط حضرت آدم (علیه السلام) از منظر علامه طباطبایی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه فرهنگ و تمدن دانشکده فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق، تهران، ایران
10.22034/ra.2025.2052718.3048
چکیده
در این مقاله تلاش شده تا با رویکردی انفسی، تقریری نوین و انتقادی از موضوع بحث‌برانگیز ماده در فلسفه ارائه گردد. در این تقریر با تأمل در روح معنای ماجرای هبوط آدم (ع) از منظر علامه طباطبایی روشن می‌گردد که عامل هبوط آدم (ع) به عالم ماده و یا اساساً عامل پیدایش عالم ماده، تعلق، محصور شدن و گرفتاری یک‌مرتبه وجودی برتر در مرتبه مادون وجودی است. در این تقریر انفسی هرگاه یک‌مرتبه وجودی برتر و مجرد با غفلت از عهد ربوبی از وجدان اطلاقی و وجودی خود به وجدانی محصور در یک تعین ماهوی مادون تنزل یابد وجدان مادی و در نتیجه عالمی مادی ظهور می‌یابد. در این مقاله پس از تشریح تفصیلی این مدعا با روش تحلیلی - فلسفی، در بیش از هفت فرع مهم‌ترین احکامی که حکما برای ماده بیان نموده‌اند؛ بر اساس این خوانش مورد بازخوانی انتقادی قرار گرفته تا نشان داده شود این تقریر چقدر در توضیح شفاف و برهانی احکام ماده توانمند‌تر است و می‌تواند ابهامات مهمی را که در اصل وجود ماده و احکام آن مطرح است مرتفع نماید. بعلاوه در فروع پایانی مقاله نشان داده شد که این تقریر انفسی از ماده برخلاف تقریر آفاقی مشهور، پیوند بسیار وثیقی با منظومه معارف اسلامی دارد و می‌تواند فهم فلسفی از برخی معارف دینی را ارتقاء بخشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A New and Critical Interpretation of the Nature of "Matter" in Philosophy on the Basis of Inner Interpretation of the Story of the Fall of Adam from the Perspective of Allama Tabatabai

نویسنده English

ebrahim khani
Assistant Professor, Department of Culture and Civilization, Faculty of Culture and Communication, Imam Sadegh University, Tehran, Iran
چکیده English

This article attempts to present a new and critical interpretation of the controversial issue of matter in philosophy with an inner interpretation approach. In this interpretation, by reflecting on the spirit of the meaning of the story of the fall of Adam from the perspective of Allama Tabatabai, it becomes clear that the cause of Adam's fall to the world of matter, or essentially the cause of the emergence of the world of matter, is the belonging, confinement, and entanglement of a superior existential level in a subordinate existential level. In this self-interpretation, whenever a superior and abstract existential level, neglecting the covenant of Lordship, descends from its absolute and existential consciousness to a consciousness confined in a subordinate essential determination, material consciousness and, as a result, a material world emerges. In this article, after a detailed explanation of this claim using an analytical-philosophical method, more than seven of the most important rulings that the sages have stated for matter have been critically re-examined based on this reading in order to show how much more capable this interpretation is in explaining the rulings of matter in a clear and demonstrative manner and can resolve important ambiguities that arise in the origin of the existence of matter and its rulings. In addition, in the final sections of the article, it was shown that this psychological interpretation of matter, unlike the famous outer interpretation, has a very close connection with the system of Islamic knowledge and can enhance the philosophical understanding of some religious knowledge.

کلیدواژه‌ها English

Matter
Movement
Psychological Method
Essential Movement
Fall of Adam
Allama Tabatabai
Subtle Matter
-         قرآن کریم.
-         ابن سینا، حسین بن عبدالله (1405ق). الطبیعیات ‌من کتاب‌الشفاء. قم: انتشارات آیةالله مرعشی.
-         ــــــــــــــ (1376). الالهیات من کتاب‌الشفاء. تحقیق علامه حسن‌زاده آملی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
-         ابراهیمی دینانی، غلامحسین (1380). قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی. تهران: پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات فرهنگی.
-         ارسطو (1337). متافیزیک. ترجمه شرف‌الدین خراسانی. تهران: حکمت.
-         امام خمینی (1381). تقریرات فلسفه. جلد سوم. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
-         ــــــــــــــ (1376). مصباح‌الهدایة إلی الخلافة و الولایة. تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
-         ــــــــــــــ (بی‌تا). شرح حدیث جنود عقل و جهل. تهران: مؤسسه حفظ و نشر آثار.
-         بانو امین، سیده نصرت (1361). مخزن‌العرفان در تفسیر قرآن. تهران: نهضت زنان مسلمان.
-         ترمذی (1422 ق). ختم‌الاولیاء. بیروت: مهد الآداب الشرقیة.
-         حسن‌زاده، حسن (1385). عیون مسائل‌النفس و سرح‌العیون فی شرح‌العیون. تهران: امیرکبیر.
-         خانی، ابراهیم (1397). منبر و تحول در علوم‌انسانی اسلامی. فصلنامه تأملات رشد. شماره 2.پاییز و زمستان 97.
-         خواجه عبدالله انصاری (1417ق). منازل‌السائرین. تصحیح و مقدمه علی شیروانی. تهران: انتشارات دارالعلم.
-         دانایی‌فرد، حسن (1395). روش‌شناسی مطالعات دلالت‌پژوهی در علوم اجتماعی و انسانی. فصلنامه علمی‌پژوهشی روش‌شناسی علوم‌انسانی. صفحات 39 تا 71.بهار 1395.
-         راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1996). مفردات الفاظ القرآن، دمشق: دار القلم.
-         سبزواری، ملا هادی (1369). شرح منظومه. تهران: نشر ناب.
-         سجادی، سید جعفر (1375). فرهنگ اصطلاحات فلسفی ملاصدرا. تهران: وزارت فرهنگ.
-         سهروردی، شهاب‌الدین (1372). مجموعه مصنفات شیخ اشراق. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
-          شیروانی، علی (1377). شرح مصطلاحات فلسفی بدایه و نهایه الحکمه. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
-         طباطبایی، سید محمدحسین (بی‌تا الف). بدایة الحکمة. قم: جامعه مدرسین.
-         ــــــــــــــ (بی‌تا ب). الانسان و العقیدة. قم: باقیات. چاپ دوم.
-         ــــــــــــــ (1389). رساله لب‌اللباب. قم: بوستان کتاب.
-         ــــــــــــــ (1390ق). المیزان. قم: جامعه مدرسین.
-         ــــــــــــــ (1416). نهایةالحکمة. قم: جامعه مدرسین.
-         ــــــــــــــ (1999). الرسائل‌التوحیدیه. بیروت: النعمان.
-         عبودیت، عبدالرسول (1393). حکمت صدرایی به روایت علامه طباطبایی. قم: مؤسسه امام خمینی (ره).
-         فرغانی، سعدالدین محمد بن أحمد (1428ق). منتهی‌المـدارک فی شرح تائیة ابن‌الفارض. بیروت: دارالکتب العلمیة.
-         فناری، محمد حمزه (1374). مصباح‌الانس. تهران: مولی.
-         فیض کاشانی، محمدحسن (1406). الوافی. اصفهان: کتابخانه امیرالمؤمنین.
-         قونوی، صدرالدین (1381). إعجاز البیان فی تفسیر أم‌القرآن. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
-         کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیة.
-         لاهیجی، محمد (1312). اعجاز البیان فی شرح گلشن راز. بمبئی.
-         مصباح یزدی، محمدتقی (1366). آموزش فلسفه. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
-         مطهری، مرتضی (1384). مجموعه آثار. تهران: صدرا.
-         ملاصدرا (1363). مفاتیح‌الغیب. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
-         ــــــــــــــ (1366). تفسیر قرآن کریم. قم: انتشارات بیدار.
-         ــــــــــــــ (1378). رسالة فی الحدوث. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
-         ــــــــــــــ (1981م). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة. بیروت: دار احیاءالتراث.
-         ــــــــــــــ (بی‌تا الف). المبدأ و المعاد. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.
-         ــــــــــــــ (بی‌تا ب). الرسائل. قم: مکتبه المصطفوی.
-         نبویان، محمدمهدی (1396). جستارهایی در فلسفه اسلامی: مشتمل بر آراء اختصاصی آیت‌الله فیاضی. قم: مجمع عالی حکمت اسلامی.
-         یزدان‌پناه. سید عطاءالله (1389). حکمت‌اشراق. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
-       ــــــــــــــ (1388). مبانی و اصول عرفان نظری. قم: مؤسسه امام خمینی.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 06 تیر 1405