انسان پژوهی دینی

انسان پژوهی دینی

خوانشی نو از دیدگاه فروید در باب اهمیت زمان و مسئولیت در رشد فردی با نگاهی اسلامی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 استاد تمام گروه مشاوره، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
2 دکتری مشاوره، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
10.22034/ra.2025.2049901.3041
چکیده
شناخت هستی‌شناسی و انسان‌شناسی هر مکتب می‌تواند ما را با عمق نظرگاه هر اندیشمند آشنا سازد و در کاربرد و اجرایی‌کردن آن در هر جامعه‌ای میزان تطابق یا تضادهای بنیادین آن را نمایان سازد؛ لذا هدف پژوهش حاضر، شناخت هستی‌شناسی و انسان‌شناسی فروید به‌عنوان یک دیدگاه محوری در حیطۀ روان‌درمانی و بررسی میزان تطابق و تضاد آن با اندیشه‌های اسلامی جامعه ایرانی - اسلامی بود. روش این پژوهش، استفاده از هرمنوتیک کلاسیک شلایرماخر بود که می‌تواند با دیدی عینی و به‌دور از سوء فهم به تفسیری فراتر از مؤلف دست یابد. چنین تفسیری به‌واسطهٔ دو شیوه دستوری و روان‌شناسانه در برخورد با متن، ضمن استفاده از منطق استقرایی و قیاسی قابل احصا است. یافته‌های این مطالعه، نشان‌دهندۀ آن بود که فروید جهان را در تکاپوی تنش و رفع تنش می‌یابد و انسان به‌عنوان جزء در هستی، دارای غرایز مرگ و زندگی بوده که لازمه تنش و رفع تنش را در وی در راستای هماهنگی با هستی فراهم می‌آورد. مسئولیت فرد در این نظرگاه، شناخت این سازوکار و زدودن اعتباریات حجاب‌ساز است که فعالیت غرایز را مسدود می‌کند، از سوی دیگر دیدگاه اسلامی بر محوریت خلاقیت و تکاپوی مداوم هستی است، خلق مداوم به‌عنوان صفت الهی، رو به‌سوی خالق هستی داشته و آدمی به‌عنوان خلیفه الهی واسطه فیض‌رسانی موجودات و اتصال به خالق هستی تعبیر می‌شود. در چنین تشابهی، اسلام دیدگاه تکاپوی بی‌مقصدِ هستی را نمی‌پذیرد و هر کنش و آمدوشدی را در راستای مرکزیت هستی و خالقیت آن تعبیر می‌کند. شناخت انسان رشدیافته فرویدی و اسلامی می‌تواند در کاربرد چنین نظریاتی در جامعۀ اسلامی کمک‌کننده باشد و مانع تزریق افکار و جهان‌بینی‌های متضاد با بافتار فکری مراجع ایرانی شود و از بروز مشکلات فردی و اجتماعی جلوگیری نماید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A New Reading of Freud's Perspective on the Importance of Time and Responsibility in Individual Development from an Islamic Perspective

نویسندگان English

masumeh esmaeily 1
fatemeh ghaseminiaei 2
1 Professor, Counseling Department, Faculty of Psychology and Educational Sciences, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran.
2 PhD in Counseling, Faculty of Psychology and Educational Sciences, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran
چکیده English

Understanding the ontology and anthropology of each school can familiarize us with the depth of each thinker's viewpoint and reveal its degree of conformity or fundamental contradictions in its application and implementation in any society. Therefore, the aim of the present study was to understand Freud's ontology and anthropology as a central perspective in the field of psychotherapy and to examine the degree of its conformity and contradiction with the Islamic thoughts of the Iranian-Islamic society. The method of this study was to use Schleiermacher's classical hermeneutics, which can achieve an interpretation beyond the author with an objective view and free from misunderstanding. Such an interpretation can be calculated through two grammatical and psychological methods in dealing with the text, while using inductive and deductive logic. The findings of this study showed that Freud finds the world in the process of tension and removing tension, and that man, as a part of existence, has life and death instincts that provide the need for tension and rmoving tension in him in line with harmony with existence. The individual's responsibility in this perspective is to recognize this mechanism and remove the veil-making conventionals that block the activity of instincts. On the other hand, the Islamic perspective focuses on creativity and the continuous struggle of existence. Continuous creation as a divine attribute is directed towards the Creator of existence, and man is interpreted as a divine deputy, a medium for blessing creatures and connecting to the Creator of existence. In such a similarity, Islam does not accept the perspective of aimless struggle of existence and interprets every action and movement in line with the centrality of existence and its creativity. Understanding the Freudian and Islamic developed human being can be helpful in applying such theories in Islamic society and prevent the injection of thoughts and worldviews that are contrary to the intellectual context of Iranian authorities and prevent the emergence of individual and social problems

کلیدواژه‌ها English

Freud's Perspective
Islamic Thought
Ontology
Anthropology
Time
Human Responsibility
-         ابن عربی، محی‌الدین (1400)، درخت هستی، ترجمۀ گل بابا سعیدی، تهران: زوار.
-         ـــــــــــــــــ (1392)، انسان کامل، ترجمۀ محمود غراب، تهران: جامی.
-         اسمعیلی، معصومه (1393)، «ارائه الگوی خانواده‌درمانی سهم‌گذاری در حل تعارضات خانواده»، فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، 5(20)، 27-57.
-         ـــــــــــــــــ (1395)، ارائه الگوی خانواده‌درمانی سهم‌گذاری. مجموعه‌مقالات کرسی‌های نظریه‌پردازی در دانشگاه علامه طباطبائی، جلد اول، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبائی.
-         آزادیکتا، مهرناز (1398)، «نقد و بررسی دیدگاه‌ها و درمان‌های نوین روان‌شناسی». تعالی مشاوره و روان‌درمانی، 8، 1-14.
-         برزویی، محمد؛ سلیمی، لادن و رسولی، عصمت (1399)، «ارائه مدلی کیفی رئالیسم اسلامی با رویکرد انسان‌شناسی به‌منظور استخراج استلزامات تربیتی»، سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، 5(1)، 116-108.
-         جوادی آملی، عبدالله (1391). حیات حقیقی انسان در قرآن، تهران: اسراء.
-         ـــــــــــــــــ (1390)، جامعه در قرآن. تهران: اسراء.
-         ـــــــــــــــــ (1385)، حق و تکلیف در اسلام، تهران: اسراء.
-         حسن‌زاده آملی، حسن (1371)، «حقیقت انسان در عرفان»، کیهان اندیشه،24.
-         خانی‌پور، حمید و عظیمی، رضا (1398)، «کاربرد روش‌شناسی گفتمانی در پژوهش‌های اسلامی». روان‌شناسی سلامت، 13(3)، 77-56.
-         خاکبازان، نوید (1397)، «رابطه مسئولیت‌پذیری و سبک زندگی اسلامی». رویش روان‌شناسی، 7(11)، 168-153.
-         خوانساری، محمدامین و صادقی، هادی (1400)، «مسئولیت نسبت به انسان‌های دیگر ارزیابی الهیاتی». انسان‌پژوهی دینی، 18(46)، 41-61.
-         دهدست، کوثر (1398). طراحی و اعتباریابی الگوی فرزندپروری اخلاق‌محور مبتنی بر آرای علامه طباطبائی. رساله دکتری مشاوره، دانشگاه علامه طباطبائی.
-         سوزوکی، دایستز تیتارو (1397)، مقدمه‌ای بر ذن بودیسم، ترجمه منوچهر شادان، تهران: بهجت.
-         سلطانیان، کیهان؛ اکبری، رضا؛ مهدوی‌نژاد، محمدحسین و پارسا، علیرضا (1397)، «هستی‌شناسی انسان از منظری دینی، بررسی دیدگاه فخر رازی». انسان‌پژوهی دینی، 14(4)، 27-38.
-         سهروردی، شهاب‌الدین (1392). حکمه اشراق، ترجمۀ فتحعلی اکبری. تهران: علم.
-         شوپنهاور، آرتور (1398)، جهان همچون اراده و تصور، ترجمۀ رضا ولی یاری، تهران: مرکز.
-         کی اشمیت، لارنس (1400)، درآمدی بر فهم هرمنوتیک، ترجمه بهنام خدا پناه، تهران: انتشارات ققنوس.
-         عبداللهی، مهدی (1390). کتاب کمال نهایی انسان و راه تحصیل آن از دیدگاه فیلسوفان اسلامی، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
-         فروم، اریک (1394)، روانکاوی و ذهن بودیسم، ترجمۀ نصرالله غفاری، تهران: بهجت.
-         فروید، زیگموند (1398)، فراسوی اصل لذت، ترجمۀ هوشمند ویژه، تهران: بهجت.
-         ـــــــــــــــــ (1399)، خود و نهاد، ترجمۀامین پاشا صمدیان، تهران: پندار تابان.
-         ـــــــــــــــــ (1394)، مبانی روانکاوی کلاسیک، ترجمۀشاهرخ علیمرادیان، تهران: هاشمی.
-         ـــــــــــــــــ (1398)، تمدن و ملالت‌های آن، ترجمۀ محمد مبشری. تهران، نشر ماهی.
-         قادری، محمدتقی. (1397). «وجود امام، واسطۀ فیض تکوینی و تشریعی خداوند در عالم است»، سایت بلاغ، قابل‌دسترس از نشانی:  https://www.balagh.ir/content/11487
-         مطهری، مرتضی (1403)، انسان کامل. تهران: انتشارات صدرا.
-         ـــــــــــــــــ (1377)، مقدمه‌ای بر جهان‌بینی توحیدی، تهران: صدرا.
-         منصفی، علیرضا و مصلح، علی‌اصغر (1397)، «مرگ‌اندیشی در پرتو دیدگاه‌های اسلامی و غربی؛ مقایسه تطبیقی دیدگاه‌های ملاصدرا و هیدگر باتوجه‌به نظرات هانری کربن»، جستارهای فلسفه دین، 7(1)، 45-65.
-         نصر آزادی، محمدجواد؛ دیباجی، محمدعلی و شهرکی، حبیب‌الله (1399)، «تبیین حرکت اشتدادی ارادی نفس در فلسفه ملاصدرا»، انسان‌پژوهی دینی، 16(43)، 166-147.
-         نیچه، فریدریش (1397)، فراسوی نیک و بد، ترجمۀ داریوش آشوری، تهران: خوارزمی.
-         نجفی افرا، مهدی (1394)، «زمان در پدیدارشناسی وجودی هایدگر و انتولوژی صدرائی»، پژوهش‌های هستی‌شناختی، 4(7)، 41-57.
-         Aliyu, A. A., Bello, M. U., Kasim, R., & Martin, D. (2014). Positivist and non-positivist paradigm in social science research: Conflicting paradigms or perfect partners. J. Mgmt. & Sustainability, 4, 79.
-         Azad Yekta, M. (2020). A Review of Recent Psychological Perspectives and Treatments. Journal of Excellence in counseling and psychotherapy, 8(32), 1-14. (In persian)
-         Beck, B., & Kühler, M. (Eds.). (2020). Technology, anthropology, and dimensions of responsibility (Vol. 1). Springer Nature.
-         Bieliavskyi, V. (2018). Free will and responsibility in personality theories of Freud and Rogers: meaning, application, and integration (Doctoral dissertation, University of Warwick).
-         Cooper, A. M. (2018). On metapsychology and termination. In On Freud's Analysis Terminable and Interminable (pp. 106-123). Routledge.
-         Dweck, C. S. (2017). From needs to goals and representations: Foundations for a unified theory of motivation, personality, and development. Psychological review, 124(6), 689.
-         Freud, A. (2018). Normality and pathology in childhood: Assessments of development. Routledge.
-         Gürsoy, A. Ö. (2019). Unconscious reasons: Habermas, Foucault, and psychoanalysis. Continental Philosophy Review, 52(1), 35-50.
-         Gilhus, I. S. (2021). Hermeneutics. In The Routledge handbook of research methods in the study of religion (pp. 314-323). Routledge.
-         Izenberg, G. N. (2015). The existentialist critique of Freud: The crisis of autonomy. Princeton University Press.
-         Mousavi, M., Alavinezhad, R., & Khazaei, M. (2018). Psychotherapy approaches of Iranian psychiatrists and psychologists. Journal of Fundamentals of Mental Health, 20(3), 202-207.
-         Schneider, A. J. (2024). “Making the Holy Obscene”: A Thematic Analysis of Freudian Psychoanalysis in the Catholic Press. Integratus, 2(1), 13-36.
-         Tavakoli, S. (2023). The development of psychodynamic psychiatry in Iran. Psychodynamic Psychiatry, 51(2), 160-168.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 07 تیر 1405