انسان پژوهی دینی

انسان پژوهی دینی

خوانشی انتقادی از کرامت انسان در متافیزیک اخلاق کانت ازنظرگاه درون-پارادایمی غرب و معرفت‌شناسی اسلامی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 گروه علوم قرآن و حدیث.واحد قم. دانشگاه آزاد اسلامی.قم. ایران
2 گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی. واحد قم. دانشگاه آزاد اسلامی. قم. ایران
10.22034/ra.2025.2062702.3074
چکیده
مقدمه: نقش بنیادین مسئله کرامت در بسیاری از امور مرتبط با انسان ازجمله اختیار، آزادی و حقوق بشر باعث شده است تا این موضوع موردتوجه فلاسفه و محققان در مکاتب گوناگون قرار بگیرد. در این میان فلسفه غرب نقش پررنگ‌تری در تئوریزه کردن و کاربردی سازی مسئله کرامت ایفا کرده است که از آن جمله می‌توان به آراء فلسفی و اخلاقی کانت اشاره کرد که مورد استفاده وسیع کارگزاران حقوقی و آکادمیک دنیای معاصر قرار گرفته است. بیان مسئله: نظر به گستردگی نظرات کانت در زمینه کرامت در کتاب‌های گوناگون، تفاسیر انجام‌شده از دیدگاه کانت غالباً جزء‌نگرانه، بخشی و فاقد جامعیت به نظر می‌رسد. روش: ازاین‌رو تحقیق حاضر با استخدام روش فراتحلیل تلاش کرده است تا ضمن مطالعه همه آثار کانت در زمینه کرامت انسان، خوانشی انتقادی از این مسئله را از نظرگاه درون-پارادایمی غرب و معرفت‌شناسی اسلامی ارائه دهد.یافته‌ها: نتایج نشان داد که دیدگاه کانت در مورد کرامت انسان از منظر درون-پارادایمی غرب (در مقوله‌های مفهوم‌شناسی کرامت، تشکیکی بودن تعریف کرامت، دوگانه انگاری حق-وظیفه، و آگاهانه بودن خاستگاه کرامت)، معرفت‌شناسی (در مقوله‌های صوری‌گرایی و انتزاع، انحصار عقلانیت، جهان‌شمولی و موقعیت‌مندی فرهنگی، و تمایز عاقل/غیرعاقل) و انسان‌شناسی (در مقوله‌های برون‌هشتگی انسانی، نادیده‌انگاری بدنمندی انسان، فردگرایی خارج از بافت زیستی، و انسان‌محوری سلسله مراتبی) حداقل در دوازده بعد قابل نقد است. از منظر معرفتی اسلام نیز دیدگاه کانت در سازوکار تحقق کرامت ارزشی و متناهی بودن درجه تعالی بشر، برداشت از کرامت و حیات کریمانه، و همچنین تفاوت در ماهیت عقل مورد استناد در تحقق کرامت، با برخی کاستی‌ها مواجه است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A critical review of human dignity in Kant's ethical metaphysics from the viewpoints of the Western paradigm and Islamic epistemology

نویسندگان English

Hamide Ahmadian 1
Ahamd Moradkhani 2
Ali Asghar Tajari 1
1 Department of Quranic and Hadith Sciences, Qom Branch Islamic Azad University.Qom. Iran
2 Department of Fiqh and Fundamentals of Islamic Law. Qom Branch. Islamic Azad university. Qom. Iran
چکیده English

نقش بنیادین مسئله کرامت در بسیاری از امور مرتبط با انسان ازجمله اختیار، آزادی و حقوق بشر باعث شده است تا این موضوع موردتوجه فلاسفه و محققان در مکاتب گوناگون قرار بگیرد. در این میان فلسفه غرب نقش پررنگ‌تری در تئوریزه کردن و کاربردی سازی مسئله کرامت ایفا کرده است که از آن جمله می‌توان به آراء فلسفی و اخلاقی کانت اشاره کرد که مورد استفاده وسیع کارگزاران حقوقی و آکادمیک دنیای معاصر قرار گرفته است. نظر به گستردگی نظرات کانت در زمینه کرامت در کتاب‌های گوناگون، تفاسیر انجام‌شده از دیدگاه کانت غالباً موزاییکی، بخشی و فاقد جامعیت به نظر می‌رسد. ازاین‌رو تحقیق حاضر با استخدام روش فراتحلیل تلاش کرده است تا ضمن مطالعه همه آثار کانت در زمینه کرامت انسان، خوانشی انتقادی از این مسئله را از نظرگاه درون-پارادایمی غرب و معرفت‌شناسی اسلامی ارائه دهد. نتایج نشان داد که از منظر درون-پارادایمی غرب مفهوم کرامت از دیدگاه کانت از یک ارزش مطلق تا مفهومی رواقی‌گرایانه و تشکیکی نوسان دارد و در مورد نقش دوگانه کرامت در زایش حق یا الزام به تکلیف فاقد انسجام است. همچنین در مورد آگاهانه بودن خاستگاه کرامت نیز نظرات کانت با ابهاماتی مواجه است. از منظر معرفتی اسلام نیز دیدگاه کانت در سازوکار تحقق کرامت ارزشی و متناهی بودن درجه تعالی بشر، برداشت از کرامت و حیات کریمانه، و همچنین تفاوت در ماهیت عقل مورد استناد در تحقق کرامت، با برخی کاستی‌ها مواجه است.

کلیدواژه‌ها English

Islam
Kant
Dignity
Ethical Metaphysic
Transcedence
Human right

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 07 تیر 1405