انسان پژوهی دینی

انسان پژوهی دینی

صورت خدا بودنِ انسان در ادبیات ادیان ابراهیمی و ایده برابری بنیادین؛ مطالعه موردی اندیشه جان لاک

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسنده
گروه علوم سیاسی دانشگاه بیرجند
10.22034/ra.2025.2075488.3115
چکیده
صورت‌گونگی انسان نسبت به خدا، در ادبیات مقدس ادیان ابراهیمی از جمله اسلام مشترک است و در ادبیات فارسی نیز به چشم میخورد. مسئله این است که با وجود این اشتراک، اندیشهها و در نتیجه الگوهای متفاوتی از فرهنگ و آیین، خانواده، سیاست و مالکیت در بین پیروان این ادیان شکل گرفته و تحول یافته است که ناشی از تفاسیر متفاوت قدیم و جدید از این رابطه خَلقی انسان با خدا و به دنبال آن مسائل بنیادینی همچون نسبت آدم و حوا، هبوط، زندگی زن و مرد و فرد و جمع در زمین/دنیا و...است. به‌ویژه ایده صورتگونگی، مبنای برابری یا نابرابری بنیادین و از جمله تحول امر سیاسی بوده است. این مقاله ضمن اشاره به این ادبیات مشترک ادیان، به مطالعه موردی اندیشه جان لاک میپردازد که چگونه تلاش کرده است با بحثهای الهیاتی متکی بر صورت‌گونگی، ایده برابری بنیادین انسانها را تصویر کند و بنیانی الهیاتی برای برابری در حق شهروندی و نظم سیاسی مبتنی بر رضایت فراهم آورد. روش توصیفی و تفسیری مقاله، از نظریه تاریخ مفهومی راینهارت کوزلک و از ادبیات جرمی والدرون به‌عنوان چارچوب نظری بهره برده است. این پژوهش نشان میدهد که برخلاف تصور برخی سکولارها، مهمترین بنیانگذاران تجدد سیاسی بینیاز از الهیات نبودهاند. همچنین قرابت ادیان ابراهیمی امکان انتقال تجارب معرفت‌شناختی و روش‌شناختی در بین آنها را فراهم میکند. این مقاله میتواند فرصت مطالعات مقایسهای و انتقادی برای بررسی چرایی تفاوت تفاسیر الهیاتی و سیاسی در بین متفکران ادیان ابراهیمی با وجود اشتراک در چنین ایدههایی را فراهم کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Man`s Being As an Example for God` in the Literature of Abrahamic Religions and the Idea of ​​Fundamental Equality; A Case Study of John Locke's Thought

نویسنده English

Mahmoud Parvaneh
Political Science Department of Birjand University
چکیده English

the idea is also seen in Persian literature. The problem is that despite this commonality, ideas and consequently different patterns of culture and religion, family, politics, and ownership have been formed and evolved among the followers of these religions, which are due to different interpretations of this creative relationship between man and God. Following that, fundamental issues such as the relationship between Adam and Eve, the fall, the life of man and woman, the individual and the collective on earth, etc. have been put forward. In particular, the idea of man`s being as an example for God has been the basis for fundamental equality or inequality, including the evolution of politics. This article, while referring to this common literature of religions and relying on the thought of John Locke`s thought as a case study, has intended to study the way in which he has tried to illustrate the idea of ​​fundamental equality of humans through theological discussions and provide a theological foundation for equality in citizenship and a political order based on consent. The descriptive and interpretive method of the article has used Reinhard Kosselleck's theory of conceptual history and Jeremy Waldron's literature as a theoretical framework. This research shows that, contrary to the assumption of some secularists, the most important founders of political modernity were not without theology. Also, the affinity of Abrahamic religions provides the possibility of transferring epistemological and methodological experiences among them. This article can provide an opportunity for comparative and critical studies to examine why theological and political interpretations differ among thinkers of Abrahamic religions despite sharing such ideas.

کلیدواژه‌ها English

an Example for God
the Book of Genesis
Fundamental Equality
Democratic Understanding
John Locke
-         قرآن کریم.
-         ابن بابویه محمد بن علی (شیخ صدوق) (1416ق). التوحید. تصحیح سید هاشم حسینی تهرانی، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه.
-         ابن حنبل، احمد (1389). مسند احمد، بیروت: دار صادر.
-         بحرانی، مرتضی و همکاران (1401). کاربست تاریخ مفهومی در فهم اندیشه و کنش سیاسی، دوفصلنامه علمی پژوهش در سیاست نظری، ش32.
-         پروانه، محمود (1400). نسبت فضیلت و ثروت در فلسفه اخلاق و سیاست ارسطو، انسان‌پژوهی دینی، ش45.ص153-139.
-         حافظ، خواجه شمس‌الدین محمد (1371). دیوان حافظ. به اهتمام محمد قزوینی و قاسم غنی، تهران: اساطیر.
-         زمخشری، ابی القاسم محمود بن عمر بن محمد (1391). تفسیر الکشاف.
-         طباطبایی، محمدحسین (1378). تفسیر المیزان، ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
-         فالکس، کیث (1376). شهروندی، ترجمه محمدتقی دل‌فروز، تهران: کویر.
-         کتاب مقدس: عقد عتیق و عهد جدید (1380). ترجمه فاضل خان همدانی، ویلیام گلن و هنری مرتن، تهران: اساطیر.                
-         کلینی، محمد بن یعقوب (1388). اصول کافی، تصحیح علی‌اکبر غفاری، تهران: اسلامیه.
-         کوزلک، راینهارت (1401). تاریخ مفهومی: بنیان‌های نوین نظریه تاریخ، ترجمه عیسی عبدی، تهران: فرهامه.
-         گیلسپی، مایکل آلن (1398). ریشه‌های الهیاتی مدرنیته، ترجمه زانیار ابراهیمی، تهران: پگاه روزگار نو.
-         لاهیجی، شمس­الدین محمد (1393). مفاتیح الاعجاز فی شرح گلشن راز. تصحیح محمدرضا برزگر خالقی و عفت کرباسی، تهران: زوار.
-         مکاسلند، ورنن اس (1389). صورت خدا از نگاه پولس. ترجمه محمدکاظم شاکر و فاطمه سادات موسوی، دوفصلنامه هفت‌آسمان، شماره 46، ص 45-35.
-         مولانا، جلال­الدین (1386). فیه ما فیه، تصحیح و حواشی بدیع­الزمان فروزانفر، تهران: نگاه.
-         مولوی بلخی، جلال‌الدین محمد (1397). مثنوی معنوی. دفتر4. مقدمه و تصحیح محمدعلی موحد، تهران: هرمس.
-         Barth, K. (1958). Church Dogmatics III/1. T&T Clark.
-         Chittick, W. C. (1989). The Sufi Path of Knowledge. SUNY Press.
-         Clines, D. J. A. (1968). The Image of God in Man. Tyndale Bulletin, 19, 53–103.
-          Filmer, Robert (1991). Patriarcha and Other Writings ed. Johann P. S ommerville, Cambridge: Cambridge University Press.
-          Grenz, S. (2001). The Social God and the Relational Self. Westminster John Knox.
-         Kilner, J. F. (2015). Dignity and Destiny: Humanity in the Image of God. William B. Eerdmans.
-          Locke, John (1971). An Essay Concerning Human Understanding, ed. P. H. Nidditch,Oxford: Clarendon Press.
-          ــــــــــــــــ (1988). Two Treatises of  Government ed, Peter Laslett. Cambridge: Cambridge University Press.
-          ــــــــــــــــ (1983). A Letter Concerning Toleration .ed. JamesTully. Indianapolis: Hackett Publishing.
-          ــــــــــــــــ (1997). The Reasonableness of Christianity, as Delivered in the Scriptures, Bristol: Thoemmes Press.
-          McFadyen, A. (1990). The Call to Personhood. Cambridge University Press.
-         Middleton, J. R. (2005). The Liberating Image: The Imago Dei in Genesis 1. Brazos Press.
-         Nasr, S. H. (1997). The Garden of Truth. HarperOne.
-         Westermann, C. (1984). Genesis 1–11: A Commentary. Fortress Press.
-          Woldron, Jeremy  (2002). God, Lock and Equality; Christian Foudations of John Locks Political Thought,Cambridge: Cambridge University Press.
-         Wolff, H. W. (1974). The Anthropology of the Old Testament. Fortress Press.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 25 آبان 1404