انسان پژوهی دینی

انسان پژوهی دینی

بازمهندسی نوصدرایانه از رابطه نفس و بدن بر اساس وحدت شخصیه وجود

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
گروه حکمت و فلسفه، دانشکده الهیات و معارف اسلامی شهید مطهری، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران
10.22034/ra.2025.2054357.3052
چکیده
اگرچه دوگانگی نفس و بدن نزد جمهور فلاسفه پیش از صدرا و همچنان در اذهان عامه مردم رسوب‌کرده، مبانی مستحکمی که صدرا در نفس‌شناسی خود بر جای گذاشت، قریب به‌اتفاق فیلسوفان عصر حاضر را ناگزیر از نفی این دوگانگی کرده است؛ اما همچنان نوعی دوگانه‌انگاری مشاهده می‌شود. به نظر می‌رسد دیدگاه مشهور ملاصدرا یعنی ترکیب اتحادی نفس و بدن، دیدگاهی موجّه در توصیف رابطه آنها باشد؛ اما دیدگاه نهایی صدرالمتألهین در هستی‌شناسی یعنی نظریه وحدت شخصی وجود ایجاب می‌کند که همه مسائل حکمت متعالیه، ازجمله مبحث نفس و مسائل مرتبط با آن را مبتنی بر این دیدگاه توجیه و تفسیر کنیم که این از نوآوری‌های مقاله حاضر در مقام رویکرد محسوب می‌شود. در این مقاله، ارتباط نفس و بدن نزد فلاسفه اسلامی در دو دسته کلی دوگانه‌انگاری و یگانه‌انگاری آمده، سپس در دیدگاه یگانه‌انگاری که اشاره به نگاه پیروان حکمت متعالیه دارد، نظرات در دو گروه قائلان به «اتحاد نفس و بدن» و قائلان به «وحدت نفس و بدن» دسته‌بندی شده است. مطالب بخش اخیر نشان می‌دهد قرائن فراوانی بر موجّه بودن دیدگاه وحدت‌گرا وجود دارد. نوآوری‌های محتوایی مقاله که بازنمایی محتوایی رابطه نفس و بدن بر اساس دیدگاه وحدت‌گرا محسوب می‌شوند، عبارت‌اند از:
۱) برساخت وحدت نفس و بدن مبتنی بر تعریف بدن به فعل بالذات نفس؛
۲) تعیین شاخص برای تشخیص بدن حقیقی به‌عنوان متعلق تصرف نفس به کمک تحلیل مفهوم تصرف؛
۳) ارائه تفسیری حکمرانانه از وحدت نفس و بدن از مدخل عینیت بدنیت بدن با ربوبیت و مدیریت نفس
۴) ارائه تفسیری ضد مادی (ضد ماتریالیستی) از وحدت نفس و بدن مبتنی بر نظریه جسمانیة الحدوث بودن نفس و کثرت تحلیلی بین ماده و صورت.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Neo-Sadraian Reengineering of the Soul-Body Relationship Based on the Personal Unity of Existence

نویسندگان English

Reza Haghighi
S. Mortaza Hossein Shahrudi
The Department of Wisdom and Philosophy, Shahid Motahari Faculty of Theology and Islamic Studies, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
چکیده English

Although the duality of soul and body was established by philosophers before Sadra and still remains in the minds of the general public, the solid foundations that Sadra left in his psychology have forced almost all philosophers of the present era to deny this duality; however, a kind of dualism is still observed. It seems that Mulla Sadra's famous view, namely the union of soul and body, is a justified view in describing their relationship; however, the final view of Sadra al-Mutuallihin in ontology, namely the theory of the personal unity of existence, requires that we justify and interpret all issues of transcendental wisdom, including the issue of the soul and issues related to it, based on this view, which is considered one of the innovations of the present article in terms of approach. In this article, the relationship between the soul and the body in the eyes of Islamic philosophers is divided into two general categories: dualism and monism. Then, in the monism perspective, which refers to the perspective of the followers of transcendental wisdom, the views are categorized into two groups: those who advocate the "unity of the soul and the body" and those who advocate the "oneness of the soul and the body." The contents of the last section show that there is abundant evidence that the monistic perspective is justified. The content innovations of the article, which are considered to be the content representation of the relationship between the soul and the body based on the monistic perspective, include: 1) Constructing the oneness of the soul and the body based on the definition of the body as an act of the soul itself; 2) Determining a norm for recognizing the real body as an object for the soul to be ruled over by analyzing the concept of ruling; 3) Presenting a ruling interpretation of the oneness of the soul and the body from the perspective of the oneness of the body's state of being body with the ruling function of the soul; 4) Presenting an anti-materialistic interpretation of the oneness of the soul and the body based on the theory of the physicality of the soul and the analytical duality between matter and form.

کلیدواژه‌ها English

Monism
Unity
Oneness
Soul
Body
Sadra
-         ابن سینا، حسین بن عبدالله (1331)، رسالة فی النفس، با مقدمه و حواشی موسی عمید، تهران: انجمن آثار علمی ایران.
-         ــــــــــــــــ (1364)، النجاة، تهران: دانشگاه تهران.
-         ــــــــــــــــ (1375)، النفس من کتاب الشفاء، تصحیح حسن حسن‌زاده آملی، قم: مکتب الاعلامی الاسلامی.
-         ابن عربی، محی‌الدین (1370)، فصوص‌الحکم، تهران: نشر الزهرا.
-         ارسطو (1389)، درباره نفس، ترجمه علی‌مراد داوودی، تهران: انتشارات حکمت.
-         افلاطون (1380)، دوره آثار افلاطون، ترجمه محمدحسن لطفی، تهران: انتشارات خوارزمی.
-         افلوطین (1366)، دوره کامل آثار، ترجمه محمدحسن لطفی، تهران: خوارزمی.
-         جوادی آملی، عبدالله (1392)، نفس و بدن در متون دینی (سخنرانی اختتامیه همایش بین‌المللی آموزه‌های دینی و مسئله نفس و بدن)، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
-         خمینی، روح‌الله (1394)، شرح چهل حدیث (اربعین حدیث)، تهران: تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
-         سبزواری، هادی (1368)، تعلیقه بر الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، قم: مکتبة المصطفوی.
-         سهروردی، شهاب‌الدین (1372)، مجموعه مصنفات، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
-         صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1302ق)، مجموعة الرسالة التسعة، تهران.
-         ــــــــــــــــ (1360)، الشواهد الربوبیة، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
-         ــــــــــــــــ (1368)، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، قم: مکتبة المصطفوی
-         ــــــــــــــــ (1378)، سه رساله فلسفی (متشابهات القرآن - المسائل القدسیة - أجوبة المسائل) (المسائل القدسیة)، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم: مرکز انتشارات.
-         ــــــــــــــــ (1381)، المبدأ و المعاد، تهران: بنیاد حکمت صدرا
-         ــــــــــــــــ (1382)، شرح و تعلیقه صدرالمتألهین بر الهیات شفا، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
-         ــــــــــــــــ  (1366الف)، تفسیر القرآن الکریم، قم: نشر بیدار.
-         ــــــــــــــــ  (1366ب)، شرح اصول الکافی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
-         طباطبایی، سید محمدحسین (1368)، حاشیه بر اسفار، قم: مکتبة المصطفوی.
-         طوسی، نصیرالدین (1403ق)، شرح الاشارات و التنبیهات، قم: دفتر نشر اسلامی.
-         عارفی شیرداغی، محمداسحاق (1396)، رابطه نفس و بدن، مشهد، انتشارات دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
-         عبودیت، عبدالرسول (1395)، درآمدی به نظام حکمت صدرایی، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم‌انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، مرکز تحقیق‌وتوسعه علوم‌انسانی.
-         ــــــــــــــــ (1395)، درآمدی به نظام حکمت صدرایی، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم‌انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، مرکز تحقیق‌وتوسعه علوم‌انسانی؛ قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)
-         فارابی، ابونصر (بی‌تا)، آراء اهل المدینة الفاضلة، قاهره، مطبعة الفیل المصر.
-         فیاضی، غلامرضا (1389)، علم‌النفس فلسفی، تدوین و تحقیق محمدتقی یوسفی، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
-         قیصری رومی، محمد داوود (1375)، شرح فصوص‌الحکم، به کوشش استاد سید جلال‌الدین آشتیانی، تهران: علمی و فرهنگی.
-         کاپلستون، فردریک (1391)، تاریخ فلسفه، ترجمه جلال‌الدین مجتبوی، تهران: علمی و فرهنگی.
-         مدرس طهرانی، آقا علی (1378)، مجموعه مصنفات، تهران: مؤسسه اطلاعات.
-         مطهری، مرتضی (1387)، مجموعه آثار، تهران: انتشارات صدرا.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 06 تیر 1405